RecensieBoek

De roemruchte geschiedenis van zijn familie is een goudmijn voor schrijver Thomas Harding

Thomas Harding over het succes en de neergang van het concern dat zijn familie opbouwde.

Eén goede familiegeschiedenis in de eigen nabijheid kan voor een schrijver al een goudmijn zijn. Een enkeling heeft de luxe van nog meer persoonlijk getinte historie voor het grijpen. Wie veel verwanten heeft, kan veel verhalen.

Thomas Harding is zo’n geval. In 2014 verscheen Hanns en Rudolf. De Duitse jood en de jacht op de kommandant van Auschwitz met Hardings oudoom Hanns Alexander in een van de hoofdrollen. In 2017 volgde Het huis aan het meer, een geschiedenis van Duitsland aan de hand van de opeenvolgende bewoners van een eenvoudig huis aan de Groß Glienicker See aan de rand van Berlijn. Het werd gebouwd door Hardings overgrootvader.

Sigarenhandel als uitweg

Nalatenschap. Een Joodse immigrantenfamilie en de Britse droom is het verhaal van een familiebedrijf dat teruggaat op Hardings voorouders, het echtpaar Lehmann (1787-1859) en Helena Glückstein (1798-1854). Dat moest vluchten uit Duitsland voor antisemitisme, beproefde zijn geluk in Nederland en België en streek uiteindelijk neer in Groot-Brittannië. Via de sigarenhandel ontsnapten ze aan de armoede, waarna de familie actief werd in onder meer catering­­, tea- en lunchrooms (Lyons), hotels, amusement en de ontwikkeling van de eerste computers. In Nederland zijn fastfoodketen Wimpy en de kokende nazaat Nigella Lawson waarschijnlijk het bekendst.

Salmon & Gluckstein gaf werk aan tienduizenden Britten. Vrijwel elke Brit was klant. De nazaten van Lehmann en Helena groeiden uit tot gerespecteerde Britten. Sommigen verwierven prestigieuze posities in de politiek en de rechterlijke macht. Toch doemde het spook van de Jodenhaat nog geregeld op, zelfs al gaven tal van familieleden tijdens de twee wereldoorlogen in de vorige eeuw volop blijk van patriottisme.

Thomas Harding

Nalatenschap laat het niet bij bedrijfsgeschiedenis. En passant gaat het over de gloriedagen van het Britse wereldrijk en de teloorgang daarvan. De familie worstelde ondertussen met onderlinge spanningen, liefdesleed en buitenbeentjes als de genderfluïde kunstenares Hannah Gluckstein en de voor drugshandel veroordeelde Simon Salmon.

De grote lijn

Schrijvers hebben vaak een zware dobber aan het vasthouden van de grote lijn in een flinke tijd bestrijkende geschiedenis met een steeds verder uitdijende familie. Harding lukt dat wel. Pas in het naoorlogse deel laat hij steken vallen. De Holocaust komt wel aan de orde in de hoofdstukken over de jaren 1939-1945, maar er is niets te lezen over het doorwerken van die schanddaad bij de familieleden daarna. De stichting van een nieuw Joods thuis in Palestina is plots ook geen thema meer, net als de staat Israël ontstaat.

Het dramatische einde van het familie­bedrijf, het familievermogen beherende fonds en het trauma dat dit achterliet, hadden eveneens meer aandacht verdiend. Al schrijft het vanzelfsprekend makkelijker over verre voorouders dan over goede bekenden.

Hardings Het huis aan het meer eindigde met de pogingen van de auteur om het stulpje vlakbij Berlijn te redden. Nalatenschap kent een soortgelijk slot. Nu spant Harding zich in voor een waardig nieuw graf voor ­Helena en Lehmann Glückstein, het paar dat aan de basis stond van de ondernemende ­familieclan. In de dik vijfhonderd pagina’s daarvoor heeft hij al een monument op­gericht voor alle leden van het geslacht. ­Belangrijk, vindt Harding dat. Rondom de Amerikaanse droom en de meltingpot, de succesvolle integratie van miljoenen immigranten in de VS, hangen volop verhalen. Rondom de Britse droom en de meltingpot daar nauwelijks.

Thomas Harding
Nalatenschap. Een Joodse immigrantenfamilie en de Britse droom 
Vert. Auke Leistra 
De Arbeiderspers; 528 blz. € 26,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden