RecensieTreinen en kamers

De nieuwe bundel van Annelies Verbeke is een hommage aan 4000 jaar literatuur

null Beeld
Beeld

Annelies Verbeke toont literaire lef. Haar nieuwe bundel staat als een huis.

De auteur wordt uit haar graf gehaald, ‘het ging al een tijdje niet zo heel, heel goed met haar’. Ze moet delibereren met Goethe en Thomas Mann en enkele van hun personages, onder wie de overgevoelige Werther, onder leiding van een nogal irritante schrijfster van een boek over hoogsensitiviteit. Klinkt apart? You ain’t seen nothing yet!

Treinen en kamers, de nieuwe verhalenbundel van Annelies Verbeke, is een ‘persoonlijke hommage’ aan vierduizend jaar literatuur. Dat is lef hebben, als je dat als schrijver zegt, maar literair lef kenmerkt Verbeke al sinds haar debuut Slaap! uit 2003. Ze experimenteert graag in haar proza, zonder dat het in zichzelf gekeerd of ijdel wordt, is geen pleaser en weet toch een groot publiek aan te spreken – zoals met de succesroman Dertig dagen (2013). Zelf wist ik niet eens dat er vierduizend jaar oude literatuur bestond, het gaat om kleitabletten van de Soemerische priesteres Enheduanna, die hiermee de oudst bewaarde literatuur heeft geschreven.

Naast Endehuanna komen Homerus, Hadewijch, Cervantes, Gogol en het Gilgamesj epos langs in Treinen en kamers, in verhalen die geïnspireerd zijn op genoemde voorbeelden, daar soms stilistisch op leunen, en desondanks actueel en in alle vezels typisch Verbeke. Dus ja, de hommage aan Homerus, ‘Verloren zang’, heeft de vorm van een episch gedicht, maar het gaat over een hulpverlener in het vluchtelingenkamp Moria. In ‘Force majeure’ probeert een regisseur genaamd Don fondsen te werven voor zijn zoveelste poging tot een moderne Don Quichotte-film, uiteraard blijkt hij zelf tegen windmolens te vechten.

  Annelies Verbeke Beeld
Annelies VerbekeBeeld

Het mooiste verhaal vond ik ‘Wétiko’, waarin een begeesterd schoolmeisje een werkstuk schrijft over Bartolomé de las Casas’ ‘De verwoesting van de West-Indische landen’. Ze moet het in coronatijd opnemen tegen haar zelfgenoegzame docent die het werkstuk met een demotiverend zesje beloont: ‘In het vervolg misschien iets minder impulsief?’ Daarnaast prijkt een knipogende emoticon.’ Ik voelde de woede van het kind in het kwadraat mee.

‘Deserteren’, het lange openingsverhaal waarin de opgegraven auteur met Goethe en Mann rond de tafel zit, verscheen in 2019 reeds als novelle, maar is binnen deze bundel toch passend, niet omdat er literaire grootheden in opdraven, maar omdat het schrijverschap van Verbeke er nieuw leven wordt ingeblazen. Ze moest grote onzekerheid overwinnen om met deze bundel te komen, zo lijkt het, want twijfel is de keerzijde van lef. Ze geeft de stem van de twijfel een gezicht en een naam: Stanislav Poepmans, een mannetje dat dingen zegt als ‘Je stelt niets voor’ en ‘De wereld zou beter af zijn zonder jou.’ Ze verslaat hem, hij wordt een kleuter die ze in haar armen draagt. Dat vond ik adembenemend mooi opgeschreven .

Treinen en kamers vraagt wel wat van de lezer. Het feit dat ieder verhaal een andere ik-verteller heeft of in de ongebruikelijke tweede persoon is geschreven (‘Er wordt actie van je verwacht maar je blijft aan je lege eettafel zitten’) maakt het in eerste instantie moeilijk te bepalen met wie of wat je nou van doen hebt. Er wordt inderdaad ook veel gezeten, in kamers en treinen, veel gereflecteerd en er is weinig handeling. Niet alle verhalen zijn even sterk, maar de aanwezigheid van vierduizend jaar literatuur – of liever, de aanwezigheid van een auteur die ruggensteun voelt van vierduizend jaar literatuur – maakt dat het geheel staat als een huis.

null Beeld
Beeld

Annelies Verbeke
Treinen en kamers
De Geus; 288 blz €23,50

Lees ook:

‘Wie was hier de outsider, en wie was normaal?’

De eerste baan maakt vaak diepe indruk. Schrijver Annelies Verbeke (39) begon als gids in het psychiatriemuseum in Gent. Onlangs verscheen haar roman ‘Dertig Dagen’.

Lees ook:

Alphonse luistert naar u

Ondanks de trefzekere observaties wel wat langdradig

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden