BoekrecensiesDe Onvolmaakten

De lokroep van de catastrofe

Beeld Trouw

Ewoud Kieft zet aan het denken over de wenselijkheid van volmaaktheid

Sciencefictionromans hebben iets spannends, omdat ze je confronteren met het onbekende, en als ze dan ook nog eens goed gemaakt zijn, met de juiste mix van vanzelfsprekendheid en vervreemding, heb je ook nog kans op iets van literaire waarde. ‘De onvolmaakten’ van Ewout Kieft is zo’n boek.

Kieft, historicus, schreef onlangs in NRC een artikel waarin hij opriep om na de coronacrisis naar kunstenaars te kijken voor inspiratie voor een nieuwe wereld. Hun speelsheid zou onze wereld goed doen (ik vat het even op mijn manier samen), maar concrete plannen lanceerde hij er niet in. Misschien moeten we ‘De onvolmaakten’ lezen als zijn potentiële script voor de toekomst.

Van bovenaf georganiseerd geweten

Aan het woord is Gena, een personal coaching tool, die is toegevoegd aan de mens Cas. In feite fungeert ze als een soort geweten van Cas, maar tegelijkertijd maakt ze deel uit van een van bovenaf georganiseerd systeem van zulke innerlijke stemmen, bedoeld om de mens in de volmaakte wereld te begeleiden en te corrigeren. Er vinden regelmatig bijeenkomsten van zulke Gena’s plaats waarin ze hun bevindingen delen, te vergelijken met de hemelse beraadslagingen van engelen in oude mysteriespelen.

Ewoud KieftBeeld © Stephan Vanfleteren

Cas leeft in een afgesloten, min of meer volmaakte wereld waarin voor alles gezorgd is. We hebben het dan over de wereld van één, twee generaties na de onze. En passant kom je erachter wat er in die toekomst, volgens Kiefts utopie/ dys­topie, allemaal veranderd is: mensen eten geen vlees meer, hun zintuigen zijn aangesloten op een groot netwerk dat ze zo nu en dan notificaties stuurt, ze vermaken zichzelf op een soort spelcomputers, echt werken doen ze niet meer, religieus geloof is veranderd in een vaag soort medemenselijkheid, transhumanisme geheten. Er zijn ook nog tal van kleine, grappige details in die nieuwe wereld, bijvoorbeeld dat je er deeg voor tortilla’s kunt printen, en dat een aansteker in deze wereld waarin niet meer gerookt wordt een interessant fossiel is geworden.

Allemaal leuk en aardig, maar het gaat er natuurlijk om dat de hoofdpersoon iets overkomt wat ons de waarde van die al dan niet vermeende toekomst doet beseffen. Cas is een wankelmoedige twijfelaar die langzaam door de verworpenen dezer nieuwe wereld, de zogeheten Onvolmaakten, wordt ingepalmd. Hij blijkt een romanticus op wiens instinctieve eigenschappen, zoals jaloezie en bezitsdrang, de Gena niet goed vat krijgt.

Stinkkaas, taboe in de nieuwe wereld

Hij is kortom een mens zoals wij. Heel treffend en virtuoos bespeelt Kieft zijn instrument van vanzelfsprekendheid en vervreemding. Zo eet Cas op zeker moment een stuk stinkkaas, allang taboe in de nieuwe wereld, dat hem ongekende sensaties bezorgt en je voelt dat deze utopie vol volmaaktheid eigenlijk een dystopie is waarin menselijke eigenschappen langzaamaan worden uitgeroeid.

Toch is er nog een gemeenschap van dissidenten, alternatievelingen, kun­stenaars, ‘onvolmaakten’, die aansturen op een catastrofe van de nieuwe, volmaakte wereld en die de oude wereld zoveel mogelijk in stand houden als een plek waar armoe heerst, ongelijkheid, maar ook vrijheid, prostitutie, alcoholisme en originaliteit. En buiten het volmaakte land staan nog altijd arme derdewereldbewoners te dringen om achter de Gouden Muur te geraken waarover op zeker moment gezegd wordt: “Ik vraag me soms af of veel migranten niet eigenlijk gelukkiger waren vóór het moment dat ze werden toegelaten, toen ze nog iets hadden om naar te verlangen en naar te streven. Het einddoel van de emancipatie is maar al te vaak het begin van de ontevredenheid.” Oftewel, Kieft vraagt zich in deze roman af of we met globalisering, robotisering, harmonisering wel op de goede weg zijn. Is een terugkeer naar een meer tribale samenleving niet wenselijker? Een wereld waarin we, zoals Cas op zeker moment doet, met een mes een varken slachten?

De waarde van Cas’ terugkeer tot de oude wereld laat Kieft in het midden, door hem teleurgesteld te laten terugkeren uit de kringen der Onvolmaakten. Je zou ook kunnen opperen dat er een onuitgesproken keuze voor puur individualisme wordt gemaakt. In elk geval komen de Gena’s, de menselijke gewetens van de toekomst, er met z’n allen ook niet echt uit. En dat is misschien wel het meest typerende aan deze intrigerende roman, die je aan het denken maar niet aan het oplossen zet: een duidelijk antwoord is er niet.

Oordeel: Spannend, met de juiste mix van vreemd en vertrouwd

Ewoud Kieft
De Onvolmaakten
De Bezige Bij; 335 blz. € 23,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden