null Beeld
Beeld

KlassiekersHuwelijksroman

‘De kleur paars’ doorstaat de tijd goed en is nog altijd prettig eigenzinnig

De lockdown biedt een goede gelegenheid voor het (her)lezen van klassieke huwelijksromans. Deze week: De kleur paars van Alice Walker uit 1982.

null Beeld
Beeld

Het huwelijk onder de lockdown lijkt de omgekeerde wet van Tolstoj te volgen: alle ongelukkige gezinnen lijken nu op elkaar. Ik merk het bij het chatten met vriendinnen: onze indivi­duele klachten en spanningen zijn de laatste tijd teruggebracht tot een saaie, chagrijnige lusteloosheid. Elke relatie verdort in dezelfde droogte.

Ook de huwelijken in De kleur paars (1982) moeten het allemaal doen met dezelfde steenachtige bodem. Alice Walkers roman speelt zich af aan het begin van de 20ste eeuw in het Amerikaanse Zuiden, waar ­segregatie, armoede en onwetendheid iedereen ongelukkig maken, of gemeen, of beide. De ik-figuur, Celie, is eerst een machteloos meisje: als tiener verkracht door een familielid, haar twee kinderen afgenomen, vervolgens uitgehuwelijkt aan een man die haar mishandelt. Uit verzet weigert ze zijn naam te noemen, alsof hij een soort Lord Voldemort is. In de brieven aan God, die als haar dagboek dienen, noemt ze hem ‘Mr._____’.

Het sterke van Walkers roman is dat de personages weigeren hun lot – een ongelukkig huwelijk voortkomend uit geldgebrek en raciale onderdrukking – te aanvaarden. Walker bewonderde Albert Camus, die vond dat, hoe benard je positie ook, je nog altijd de keus hebt om de strijd aan te gaan met het leven.

Langzaam neemt Celie steeds meer verantwoordelijkheid voor zichzelf, en tegelijk durft ze toe te geven aan haar nieuwsgierigheid. Zijn mannen wel sterker dan vrouwen? Hoe kan ik genieten van seks? Hoe ziet God eruit?

null Beeld
Beeld

Celie krijgt hierbij hulp uit onverwachte hoek, van Shug Avery, blueszangeres en de ware geliefde van Mr._____. Als Shug komt logeren, staat zij erop dat Mr.______ Celie beter behandelt, en op een gegeven moment slaat er een vonk over: de twee vrouwen worden verliefd op elkaar.

Dit klinkt onwaarschijnlijk, maar Walker zei deze driehoeksverhouding gebaseerd te hebben op een liefdesgeschiedenis uit haar eigen familie: de tweede vrouw van haar grootvader sloot een vriendschap met zijn minnares. Door Shugs liefde bloeit Celie op, en als ze beiden ontdekken dat Mr._____ jarenlang brieven van Celies zus achter­gehouden heeft, besluit Celie, met hulp van Shug, hem te verlaten.

“Over me lijk”, zegt Mr._____ .

“’t Wordt tijd dat ik bij je wegga, de ­wereld in”, antwoordt Celie. “En jouw lijk is nou net het opstapje dat ik nodig heb.”

Dit klinkt als een typisch vrouwenemancipatieverhaal, maar deze eigenzinnige – en, merk ik bij herlezing, allerminst gedateerde – klassieker verloopt niet volgens het bekende stramien.

Nadat Celie is weggegaan, betert Mr._____ zijn leven. Aan het einde van het boek trekt ze weer bij hem in. Ze noemt hem bij zijn echte naam, Albert, ze zitten ’s avonds gezellig bij elkaar, en hoewel ze allebei verlangen naar Shug, zijn ze niet ontevreden.

null Beeld
Beeld

Inderdaad, Tolstoj op z’n kop: dit gezin is gelukkig op zijn eigen manier, hoe ongewoon ook. Wellicht lastig haalbaar in tijden van corona, maar fijn om over te lezen, zo’n huwelijk als (zelf)ontdekkingsreis. Op het laatst merkt Celie op: “We moeten allemaal ergens beginnen als we ’t beter willen doen, en ons eigen ik is ’t dichtste bij”.

“Toen sloeg die ouwe schurk ze armen om me heen en zo stond-ie heel stil met me op de waranda. Na ’n poosje liet ik me stijf geworden nek tegen ze schouder rusten. Daar staan we dan, dacht ik, twee ouwe dwazen door de liefde vergeten, die mekaar onder de sterrenhemel gezelschap houden.”

Alice Walker
De kleur paars
vert. Irma van Dam
De Geus; 320 blz. €21,50

Lees ook:

Patricia Highsmith móét ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf?’ gezien hebben

We zitten thuis vast en dat duurt nog wel even. Een goed moment voor een nieuwe klassiekerreeks: huwelijk tussen droom en daad. Aflevering 1: Stille wateren van Patricia Highsmith.

Zo jaloersmakend is het echtelijke leven van de Berlands uiteindelijk niet

De lockdown biedt een goede gelegenheid voor het (her)lezen van klassieke huwelijksromans. Deze week: Lichtjaren van James Salter uit 1975.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden