DocumentaireThe Social Dilemma

De Googletrucs uit Silicon Valley: de tech moet hoognodig worden beteugeld

Tristan Harris getuigt over de gevaren van sociale media tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat.Beeld Netflix / AP

Sociale media beïnvloeden wat we lezen, waar we naar kijken en wie we spreken. In Netflixdocumentaire ‘The Social Dilemma’ vertellen prominente tech-insiders hoe dit verband houdt met depressie, nepnieuws en polarisatie.


Tristan Harris was vijf toen hij leerde goochelen. Hij herinnert zich nóg hoe hij zelfs promovendi voor de gek kon houden met zijn trucs. “Goochelaars begrijpen iets van het brein waar dokters, advocaten en mensen die kernraketten bouwen zich niet bewust van zijn”, zegt hij in Netflixdocumentaire ‘The Social Dilemma’. “Daarom werkt de illusie.”

Als student aan Stanford University ontdekte Harris dat tech-ontwikkelaars ook een soort goochelaars zijn. “Alles wat we wisten over de psychologie van het overtuigen, leerden we in technologie te incorporeren”, zegt hij over het vak ‘persuasive technology’, de kunst van de verleiding. Studenten in dat klasje kwamen te werken bij techbedrijven als Facebook en Uber. Harris belandde bij Google. Maar in 2015 nam hij ontslag, omdat de software die hij had helpen ontwikkelen volgens hem te verslavend was.

Hij blijkt niet de enige ontwikkelaar met gewetenswroeging. In The Social Dilemma waarschuwen mensen die onder meer Facebook, Twitter en YouTube hielpen oprichten voor de gevaren van diezelfde platformen. Zij brengen hun eigen uitvindingen in verband met verslaving, depressie en zelfs stijgende zelfdodingscijfers van tienermeisjes in de VS. Maar bovenal vertellen ze hoe technologie samenlevingen polariseert.

Uitkiezen

“Facebook zegt:  ‘Jij zoekt je eigen vrienden uit en kiest op welke links je klikt.’ Maar dat is allemaal onzin”, zegt Roger McNamee, die vroeg investeerde in Facebook. “Het is net als met de goochelaar die zegt dat je een kaart mag uitkiezen, terwijl hij het zo heeft opgezet dat je de kaart kiest die hij wil dat je kiest.”

Justin Rosenstein, ex-ontwikkelaar bij Google en Facebook, geeft een voorbeeld: “Typ ‘climate change is’ in je zoekbalk, en Google doet suggesties om je zin aan te vullen. Die suggesties wisselen afhankelijk van waar je woont.” In de ene stad vult Google je zin aan tot ‘klimaatverandering is een hoax’, in de andere tot ‘klimaatverandering vernietigt de natuur’.

Het is bekend dat Google, YouTube en andere sociale media hun content aanpassen aan gebruikers. Dat doen ze om een ieders aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Die aandacht wordt immers verkocht aan adverteerders.

Complottheorieën

“Ze houden bij naar welke afbeeldingen je online kijkt en hoe lang”, zegt techondernemer Jeff Seibert. “Ze weten wanneer mensen eenzaam zijn, depressief zijn of kijken naar foto’s van hun ex-partners”, zegt een andere ontwikkelaar. Met die informatie voorspellen de bedrijven wat voor foto’s, filmpjes of berichten iemand het langst zullen bezighouden.

Wie gevoelig is voor complottheorieën blijft langer plakken als Facebooks algoritme nepnieuws over een platte aarde aanbiedt. Wie in een intellectuele bubbel vertoeft kan de ‘complotgekkies’ uitlachen, zonder met ze geconfronteerd te worden. Beide doelgroepen zijn te koop voor adverteerders, of dat nou bedrijven zijn, of buitenlandse overheden die een verkiezing willen beïnvloeden.

Dus moet tech worden beteugeld. Volgens Tim Kendall – die Facebooks advertentiemodel opzette – raken samenlevingen anders zo gepolariseerd dat er burgeroorlogen kunnen komen.

Dat is een boud statement, en het ontbreken van andere perspectieven doet The Social Dilemma wat pamflettistisch overkomen. Maar desondanks is het boeiend om grote techontwikkelaars aan het woord te horen. Aan het eind is de kijker wel een paar illusies armer.

Lees ook:

Geen selfies met overledenen (en nog 124 smartphone-regels)

We zijn allemaal smartphoneverslaafd. Stoppen is geen optie, want we hebben onze telefoons nodig. Daarom schreef fysiotherapeut Marlous de Haan ‘Smartphone etiquette’, over leuker en gezonder met je mobiel omgaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden