null Beeld

PoëzieJanita Monna

De gedichten van Antoine de Kom bieden uitzicht op wereldwijd onrecht

Antoine de Kom, kleinzoon van de verzetsstrijder, beteugelt de woede in taal.

Tegen het eind van de nieuwe dichtbundel van Antoine de Kom staat de volgende regel: ‘de rol van poëzie en humor is sterk/ onderbelicht gebleven in de geschiedschrijving’. Toch vervult De Koms eigen poëzie die rol wel degelijk, in vorig werk – De Kom debuteerde in 1991 – en ook nu weer. Alleen de titel al brengt een deel van de eigen koloniale geschiedenis in herinnering: hoeveel Nederlanders zullen nog weten dat ook Demerara – nu Brits-Guyana – eens onder Nederlands bewind stond? Terwijl het type ramen waar De Kom naar verwijst, het soort ramen dat je veel ziet in huizen in de tropen, kozijnen met lamellen, om de zon te weren en toch licht door te laten, en wind, ook in westerse woningen opgang maakt.

Dichter Antoine de Kom, kleinzoon van Anton de Kom, Surinaams verzetsstrijder en auteur van Wij slaven van Suriname, won met Ritmisch zonder string in 2014 de VSB Poëzieprijs. De titel van zijn nieuwste bundel Demerararamen, heeft magische klanken. De gedichten bieden uitzicht op wereldwijd onrecht en de plaats die dat krijgt in poëzie.

Dat onrecht begint in deze bundel bij de Decembermoorden, bij het proces tegen Desi Bouterse, met regels die lezen als een rechtbankverslag: ‘[Justitia Pietas Fides we gaan uitspraak doen/ Verdachte: ik kende het draaiboek ik leidde… strikte/ geheimhouding Verdachte niet aanwezig geboren 13-10-1945/ thans president van de republiek]’

Ontdaan van elke emotie kan poëzie zichzelf aan

Fragmentarisch wordt het proces verteld, doorkruist met flarden ander nieuws, ‘schermutselingen in de straat van hormuz’, de mensonwaardige behandeling van vluchtelingen. Zakelijk. Feitelijk. En dat is noodzakelijk, want zo schrijft de dichter ‘ontdaan van elke emotie kan poëzie zichzelf aan’. De woede om misstanden uit het verleden, boosheid om wat nu gebeurt, worden in taal beteugeld.

Maar behalve voor het lelijke, is poëzie ook een plek voor het schone, voor verwondering, zoals Leo Vroman die uitte. Aan hem wijdt De Kom een liefdevolle reeks: ‘sinds jij er niet meer bent is de wereld iemand/ die niet wordt liefgehad’.

Het werk van De Kom is veelvormig, vermengd Nederlands met Engels, wisselt staccato-zinnetjes af met zinnelijke beelden, associatieve teksten bij fijne tekeningen van Julie Dassaud met bittere strofes over het niet weg te praten slavernijverleden.

‘een schuilplek waar liefde is zoek ik’, hertaalt De Kom de Surinaamse dichteres Johanna Schouten-Elsenhout. De geschiedenis eindigt nooit. Poëzie houdt haar dichtbij.

Antoine de Kom
Demerararamen
Querido; 76 blz. € 16,99

ik wou zo graag dat jij met mij gelijke bent en blijft

al heb ik je geknecht tot slaaf mijn slaaf gemaakt

omdat je spieren hebt die voor mij werken en ik

wou zo dat je in mijn woorden past diverser dan divers

en kleurig al ontkleurd tot wat nu onze standaardporno blijven mag

het carnaval der burgers die zich dichters wanen en maar

blijven dromen van een land waar eeuwen slavernij

kunnen worden weggepraat en opgeheven tot een nieuwe staat

waarvan de nagalm net zo zoet is als het gieren van wie stierven

aan de zegen van gesel pekel spaanse bok en galg

naast tafels die verstikkend stinken naar zo’n dialoog

over de resten ingewanden drijvend in wat nat eenheid en erkenning lijkt:

de vanzelfsprekendheid van weer een pas gedolven graf

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze was redacteur bij Poetry International en nam het initiatief voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden