null Beeld

Boekrecensietrue crime

De elfjarige Marietje Kessels kwam nooit meer thuis. De losse eindjes van deze de zaak uit 1900 blijven intrigeren

De schilder, de koster, pastoor of kapelaan. Liselotte van Leest licht de doopcelen van de verdachten in die gruwelzaak van 122 jaar geleden: wie vermoordde Marietje Kessels?

Paul van der Steen

Zoals veel Tilburgers in die dagen was de elfjarige Marietje Kessels een devoot katholiek. Trouwe kerkgang woog in haar geval nog iets zwaarder, omdat ze binnenkort haar eerste communie ging doen. Op 22 augustus 1900 had het meisje zich verslapen voor de ochtendmis in de Noordhoekkerk. Toen haar moeder haar later die morgen verzocht om een brief aan een familielid te posten, vroeg Marietje dan ook toestemming om – als een soort goedmakertje – een kruisweg te mogen bidden in de kerk. Dat mocht.

Het meisje kwam nooit meer thuis. Na een korte vermissing van een paar dagen werd ze verkracht en vermoord gevonden onder het dak van de Noordhoekkerk.

De schok in de Brabantse textielstad was groot. De Tilburgers leefden mee met de nabestaanden van het jonge slachtoffer. Het in 1898 in gebruik genomen en door de vermaarde architect Pierre Cuypers ontworpen godshuis moest vanwege de ontheiliging door de schanddaad opnieuw worden gewijd

Zaak met veel losse eindjes

De Noordhoekkerk, maar ook de villa van de familie Kessels, vermogend dankzij een muziekinstrumentenfabriek, zijn niet meer terug te vinden in het Tilburg van nu. Het verhaal van de gruwelmoord zingt bijna 122 jaar na dato wel nog rond in de stad.

Logisch. Veel aan de zaak blijft intrigeren: de vermoedelijke plaats delict die het slachtoffer waarschijnlijk als een van de veiligste plekken in haar omgeving beschouwde, de vele losse eindjes, de ogenschijnlijke doofpot en mogelijke betrokkenheid van een of meer geestelijken. Cultuurhistoricus Liselotte van Leest vond het tijd voor een nieuw boek en schreef De zaak-Marietje Kessels. De onopgeloste kindermoord in de Tilburgse Noordhoekkerk.

Het is niet het eerste boek over dit misdrijf. In 1988 deed Moordhoek. De moord op Marietje Kessels van Ed Schilders stof opwaaien. Vooral omdat de schrijver, ondanks ontbrekende puzzelstukjes, met behoorlijke stelligheid een dader aanwees: pastoor George van Zinnicq Bergmann had het meisje misbruikt en vermoord.

Marietje Kessels Beeld
Marietje Kessels

Van Leest heeft op Schilders voor dat ze kan beschikken over tal van nieuwe, gedigitaliseerde bronnen en het strafdossier van Justitie. De persoonlijke fascinatie van de auteur voor de zaak is mogelijk te verklaren door haar verwantschap met een van de getuigen in de zaak. Priesterstudent Antoon van Delft wist Justitie destijds te melden dat de Noordhoekkerk op de dag van Marietjes dood om twaalf uur niet de klokken had geluid voor het angelus, een gebed dat om die tijd moest worden gebeden.

Van Delfts broer André trouwde later met Emilia, het beste vriendinnetje van Marietje. Zij werden de overgrootouders van Van Leest.

Schilder met ietwat liederlijke levenswandel als verdachte

In de zaak-Marietje Kessels werden twee verdachten gearresteerd: een schilder die in de kerk aan het werk was en de koster. Laatstgenoemde kwam na een paar maanden op vrije voeten. Tegen de schilder dacht Justitie voldoende bewijs te hebben. Tijdens het proces werd zijn, in de ogen van de officier van justitie ietwat liederlijke levenswandel, publiek gemaakt. Het bleek onvoldoende om de man veroordeeld te krijgen. Zowel in eerste aanleg als in hoger beroep werd de schilder vrijgesproken. Van het stempel van hoofdverdachte in de geruchtmakende zaak kwam hij nooit meer af.

Het OM van die dagen leed aan tunnelvisie. Misschien wel bewust. De Brabantse justitietop was nauw verknoopt met de bestuurlijke en katholieke elite. Handhaving van de bestaande orde telde in een fabrieksstad als Tilburg, tegen de achtergrond van het opkomend socialisme, extra zwaar.

Sommige sporen zijn niet of nauwelijks onderzocht. Van een geval van meineed is geen werk gemaakt. En een aantal mannen, tegen wie toch enige verdenking mogelijk was, de pastoor van de Noordhoekkerk, Van Zinnicq Bergmann en zijn kapelaans, bleven wel heel erg buiten schot. Terwijl de pastoor een dag na de fatale gebeurtenissen, nog tijdens de vermissing van Marietje, voor juridisch advies afreisde naar zijn broer, een gerenommeerd advocaat.

Dezelfde geestelijke dook zonder duidelijke reden op in het paleis van justitie in Breda en was daar in elk geval aanwezig bij het verhoor van de koster. Twijfels deden destijds al de ronde, onder meer via anonieme pamfletten. Onthullingen ruim een eeuw later over het frequent voorkomen van seksueel misbruik door priesters wereldwijd voedden de verdenkingen in de zaak-Marietje Kessels verder.

Bij het Vaticaan was niets te vinden

Van Leest woonde en werkte drie jaar in Rome en vermoedde dat er ook in het Vaticaan stukken over deze zaak waren. Daar had men haar echter niets te bieden. Mogelijk zijn na het verschijnen van Moordhoek in 1988 belangwekkende archiefstukken bij het bisdom verdonkeremaand, schrijft de auteur.

null Beeld

Zo blijft de kindermoord in dit boek onopgelost, zoals de ondertitel al aankondigt. Het maakt de geschiedenis niet minder boeiend. De auteur licht nog maar eens de doopcelen van de meest waarschijnlijke verdachten (schilder, koster, pastoor, kapelaans) en weegt aanwijzingen en getuigenissen van toen zorgvuldig.

De dader ligt 122 jaar later in elk geval op het kerkhof. Mocht het pastoor Van Zinnicq Bergmann zijn, dan zelfs vlakbij Marietjes graf. Net als politiecommissaris Caarls trouwens, die de zaak onder zijn hoede had.

Met Van Leests vaardige pen had De zaak-­Marietje Kessels – ook zonder dat alle stukken beschikbaar zijn – een onversneden non-fictieboek kunnen zijn. Vooral de Angelsaksische wereld kent tal van voorbeelden van true crime, waar met heel wat minder materiaal fraaie resultaten werden afgeleverd.

In dit geval koos de auteur ervoor om fictieve passages (dialogen, biechten) toe te voegen. Ze doet ook andere ingrepen, zoals het samenvoegen van verklaringen voor de stroomlijning. De feiten over de moord zijn de feiten gebleven, verzekert ze in haar voorwoord.

Dat kan zijn, maar zo’n vie romancée blijft een rare vorm voor wie zoveel mogelijk van de waarheid boven wil krijgen.

De zaak-Marietje Kessels kiest bovendien wel erg consequent voor close shots. De­ ­vertelling zit erg kort op de gebeurtenissen en de sleutelspelers. Wat meer variatie, af en toe iets meer uitzoomen en een wat uitgebreider beeld geven van Tilburg in die tijd, van het politiewerk, van gevangenschap en de rechtsgang had aan deze whodunit met een open einde een fijne extra laag kunnen toevoegen.

null Beeld

Liselotte van Leest
De zaak-Marietje Kessels. De onopgeloste kindermoord in de Tilburgse Noordhoekkerk
Volt; 336 blz. € 22,50

Lees ook:
Touwtrekken om ‘s werelds beroemdste moordwapen

Balthasar Gerards nam twee radslotpistolen mee, toen hij op 10 juli 1584 naar het Prinsenhof in Delft ging om Willem van Oranje te vermoorden. Hij gebruikte er slechts een voor zijn fatale daad. Dat schiettuig bleef achter op de plaats delict. Het andere pistool gooide Gerards tijdens zijn vlucht weg. Het is nooit meer teruggevonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden