Poëzie

Bach in een Fries weiland

Beeld Trouw

In Winterswijk is momenteel een tentoonstelling te zien van de Friese dichter-schilder Anne Feddema (1961). Kleurrijke werken met een soms sprookjesachtige sfeer. ‘Kleurkuieraar’ heet de tentoonstelling, wat zoiets betekent als ‘kleurslenteraar’, maar dat als woord veel sprekender is.

Nieuwvormingen als ‘kleurkuieraar’ kun je ook in Feddema’s gedichten tegenkomen. Eigenlijk bevat de titel van de recent verschenen tweetalige bloemlezing uit zijn poëzie al zo’n woord: ‘Lippebiter fan L. / Lippenbijter van L’. Voor deze bundel maakte hij een keuze uit het werk dat sinds zijn debuut in 1997 verscheen. Een selectie die werd aangevuld met een heel nieuwe bundel, waarvan de ‘lippenbijter’ het titelgedicht is. Die lippenbijter blijkt een wonderlijk sujet, dat kleine kinderen in hun lip bijt, een figuur die in de verte doet denken aan de ‘kinderverslinder’ uit het liedje van Klein Orkest.

Welkom in de wereld van Anne Feddema, een wereld waarin nonsens en nuchterheid, diepzinnigheid en flauwekul hand in hand gaan.

Zijn debuut heette niet voor niets ‘Slapstickiepenbierings / Slapstickopenbaringen’. Feddema bracht er zijn grootheden uit de kunst en cultuur in kolderieke situaties: de componist Liszt kwam voorbij, op een fiets, Goethe moest naar de wc. Er was een jazzy ode aan Dada-kunstenaar Kurt Schwitters, wiens collages en klankgedichten ook voor Feddema inspiratie zijn: “De buurman loopt graag op/ naaldhakken! / De buurvrouw loopt graag in een / overall! / Overallnaaldhak / Roepen ze de hele dag./ En andersom: / Naaldhakoverall!”

Feddema houdt de balans tussen ernst en nonsens (meestal)

De L. uit de titel van de bloemlezing zou goed Leeuwarden kunnen zijn, geboorte- en woonplaats van de kunstenaar. Stad die vaker terugkomt in het werk. Als de dood bijvoorbeeld aanklopt, terwijl de dichter pannenkoeken zit te eten: “Gisteravond stond de dood / Voor de deur / Een zwart gat / Met een fleurig mutsje op / En vroeg mij om oud papier / Maar de vriendenclub Cambuur / Had de hele zooi al opgehaald”. (Cambuur is de Leeuwarder voetbalclub.)

Soms werkt iets in de ene taal wel, en in de andere minder. ‘Húske’ bijvoorbeeld, het Frie­se woord voor wc, is meerduidiger dan ‘closet­je’. En staat er ‘sûnder Wergea’, dan klinkt in die Friese plaatsnaam het woord ‘weerga’ door, wat in het Nederlandse ‘Warga’ wegvalt. Maar de klanken van ‘tuimeltuinduister’ passen minstens zo mooi bij de sfeer van een tuin in de herfst, als die van het Friese ‘túntommeltsjuster’ – overigens manoeuvreert Feddema in dit gedicht ‘Herfstsonate’ behendig om de melancholische clichés heen, door onverwacht een ‘kliko’ in beeld te schuiven.

Hij noemt het improviserend dichten, zo zegt hij in een kort gesprek met dichter Martin Reints, dat de bundel voorafgaat. Soms wordt het flauw, maar meestal weet Feddema de balans tussen nonsens en ernst te bewaren.

En zo Bach horen in een Fries weiland? Wie wil dat niet?

Rjochting Burdaard

Wyn op ‘e bealch
Hear ik fleagen oargelmuzyk
Stap fan ‘e fyts
It is Bach

Wachet auf!
Ruft uns die Stimme

Gjin tsjerke te sjen
Wol griene greiden fol
Skiep en kij

Muzyk én byld!

Sweltsjes sjitte
Troch ûneinich blau

Oade oan my!

Ik bin net lid fan
It Fryske Gea
Freon fan
Fûgel, fisk
Of rôt

It leauwen is my frjemd

JIMME!

Sjoch om my hinne

Der komt mar ien tins op
Dit lân is gjin lân

Mar in katedraal foar God!

Richting Burdaard

Wind op mijn bast
Hoor ik vlagen orgelmuziek
Stap van de fiets
Het is Bach

Wachet auf!
Ruft uns die stimme

Geen kerk te zien
Wel groene grasvlakten vol
Schapen en koeien

Muziek én beeld!

Zwaluwen schieten
Door oneindig blauw

Ode aan mij!

Ik ben geen lid van
It Fryske Gea
Vriend van
Vogel, vis
Of rat

Het geloof is mij vreemd

JULLIE!

Kijk om mij heen

Er komt maar één gedachte op
Dit land is geen land

Maar een kathedraal voor God!

Anne Feddema 
Lippebiter fan L. / Lippenbijter van L.
Afûk; 254 blz. € 22,50

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden