null Beeld

RecensieRoman

Anja Sicking zoekt een antwoord op de vraag: wat drijft hightech-slimmeriken nou eigenlijk?

In de intelligente roman legt Anja Sicking de onontkoombaarheid van de technologische vooruitgang bloot en wat we dreigen te verliezen.

Gerwin van der Werf

Een klasje slimmeriken op een middelbare school ontdekt onder leiding van hun despotische docent de wereld van de technologie, onbekommerd dromend en denkend. Zo’n vijftien jaar later zijn de meeste van hen rijk geworden in de techwereld, nog eens een slordige eeuw later zijn ze dood, of leven ze nog door als vreemde mutanten in een onlineomgeving, netjes opgeborgen in enorme flats in een overstroomd Nederland. Eén van hen is Roemer, hij is De visionair uit de titel van de nieuwe roman van Anja ­Sicking (1965).

Niet wéér een dystopische roman

Alsjeblieft niet wéér een dystopische roman, dacht ik even. Maar een techdystopie is De visionair niet. Sicking schreef een verhaal over het hier en nu, ze lijkt helemaal niet zo geïnteresseerd in die toekomst. Het verhaal van Roemer is voor het overgrote deel het verhaal van zijn jeugd. Interessanter dan een verzinsel over verwoestingen in de toekomst is de blik richten op wat jonge slimmeriken van nu drijft. En dat is wat Anja Sicking doet. Ze legt de onontkoombaarheid van techno­logische ‘vooruitgang’ bloot, en wat we dreigen te verliezen.

Roemer is een sociaal onhandige, gevoelige jongen, tegelijk een fantast en een genie. In het klasje van docent-goeroe Breeveld ontwikkelt hij het prototype van een bril waarmee de drager gevoelens en gedachten kan lezen. Het ding doet denken aan de geflopte Google-bril. Hij werkt ook nog niet. Maar Roemer is tot op het bot gemotiveerd om zijn idee werkelijkheid te laten worden. Waarom?

null Beeld illustratie Tjarko van der Pol
Beeld illustratie Tjarko van der Pol

Dat is wat het verhaal in De visionair drijft. Roemer gaat als zestienjarige werken in een semi-luxe familiehotel in een duingebied. Hij maakt voornamelijk kamers schoon, tien ­minuten ‘voor een stayer, twintig voor een leaver’. Van het geld dat hij verdient, wil hij de piano van zijn vader laten repareren, omdat die in een depressie is geraakt. Als zijn vader weer piano kan spelen, komt het wel goed, is Roemers iets te hoopvolle gedachte.

Denken in oplossingen

Tot genuanceerdere inzichten over de geestesgesteldheid van zijn vader kan Roemer niet komen, oplossingsgericht denken is de enige manier van denken die hij beheerst. In het hotel kan hij goed uit de voeten met zijn afgebakende taken, tegelijk raakt hij gefascineerd door de mysterieuze eigenaresse, mevrouw Vroman. Ze zoekt steeds toenadering, nodigt hem zelfs bij haar thuis uit, maar neemt dan ook weer afstand. Hij herkent zijn eigen gevoelens al nauwelijks als verliefdheid, maar wat haar drijft, daar begrijpt hij helemaal niets van.

Daarom wil Roemer die bril ontwerpen: ‘hij wilde weten wat er in mevrouw Vroman omging.’ Als hij plotseling wordt ontslagen, zonder dat hij de eigenaresse krijgt te zien, wordt zijn onbegrip nog groter en zijn motivatie derhalve alleen maar aangewakkerd.

Sicking schetst een overtuigend portret van een rechtdoor denkende jongen, in een aantrekkelijk en goed geschreven verhaal, maar het gaat haar volgens mij om iets anders. Ze stelt de vraag waarom technologische vooruitgang onstuitbaar is, ook al is die lang niet altijd moreel verdedigbaar, of al willen we die ‘vooruitgang’ misschien niet eens.

En ze komt met een mogelijk antwoord dat verrast omdat het zo doodeenvoudig is: omdat er jonge mensen zijn zoals Roemer, en zoals de andere leerlingen in dat klasje, de opportunistische Noud, de schreeuwerige Mick en de filosofisch ingestelde Zara: ‘Ze wilden een rol van betekenis spelen. Dit was hun eeuw. Ze wisten wel dat machines steeds meer beslissingen van mensen zouden gaan overnemen, maar dat verontrustte hen niet. Ze wilden die machines zelf maken en dachten straks achter de knoppen te zitten.’

Onkenbaarheid van de ander

Roemers droom – de ander leren kennen – krijgt gestalte in YourEyes, de bril die emoties leest. Hij wordt er rijk mee, maar brengt het hem ook wat hij zocht? Daarvoor schakelen we naar de Roemer van vijftien jaar later, naar de dag dat hij met zijn tech-vrienden nog één keer dat hotel in de duinen bezoekt. Hij wil mevrouw Vroman terugzien, die bril opzetten en eindelijk wéten…

Veel passages in de roman verwijzen naar de onkenbaarheid van de ander. Het is een thema dat in de literatuur wel vaker opduikt, maar zelden als iets positiefs. In het licht van technologie die alles meetbaar en kenbaar maakt, is het dat wel. Zara verwoordt dat als volgt: ‘Het gaat in het leven juist om wat we niet kunnen reproduceren, om wat verloren kan gaan, om wat niet te kennen is.’ Zoeken en twijfelen is wat ons menselijk maakt, laat Sicking zien. Maar ook dat technologische ontwikkeling als een natuurkracht is. We willen de technologie misschien helemaal niet, maar we maken hem toch: een paradox die in deze intelligente roman mooi voelbaar wordt gemaakt.

null Beeld

Anja Sicking
De visionair
Lebowksi;
272 blz. €23,99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden