null Beeld

BoekrecensieMemoir

Amy Bloom schrijft een indringend boek over hoe het is als haar man met alzheimer haar vraagt om zijn dood te regelen

Als bij de man van Amy Bloom alzheimer wordt geconstateerd, wil hij dat ze zijn dood organiseert en dat ze daarover schrijft. In het indringende In liefde reconstrueert Bloom hun relatie.

Vrouwkje Tuinman

‘Schrijf hier alsjeblieft over, zei mijn man’.

Zo begint In liefde, Amy Blooms memoir over de dood van haar echtgenoot Brian. Hij overleed in januari 2020, haar manuscript leverde de ­romanschrijfster en psychotherapeut al in september datzelfde jaar in bij de uitgeverij. Enigszins tot haar verbazing. Na Brians overlijden wilde ze maar één ding: in bed kruipen en daar niet meer uit komen. Maar zoals haar echtgenoot al voorspeld had, schrijven is wat zij kan, en wat ze moet.

Hij weet al snel: hij gaat zijn ziekte niet uitzitten

De laatste jaren zijn voor Bloom sowieso een marathon van ‘moeten’ geweest. Al in 2016 vermoedt ze dat er iets aan de hand is met haar liefde Brian, met wie ze pas samen­kwam toen haar kinderen al groot waren. Hij koopt vreemde cadeaus voor haar. Loopt dwangmatig met een papieren kalender rond, waaraan hij het hele leven af probeert te meten. Op zijn werk laat zijn decennialange status van briljant architect zich niet meer paren aan de weinig besluitvaardige praktijk. In de notitieboeken die ze al enige tijd gebruiken voor een betere communicatie schrijft hij ook op dat hij naar de wc gaat.

Een MRI-scan bevestigt wat Bloom al vreest: Brian heeft alzheimer. Na de diagnose kost het hem slechts enkele dagen om te beslissen dat hij de ziekte niet uit gaat zitten. En dat zijn vrouw dat moet regelen. Zij kan dat, daar is hij zeker van, het geeft hem zelfs rust. Maar haar niet. In toenemende mate heeft ze het gevoel tekort te schieten.

In liefde is een reisverslag, maar dan heel anders. Een echtpaar neemt het vliegtuig – voor deze ene keer businessclass – naar Zwitserland. Er zijn mooie musea en gebouwen, er is heerlijk eten, een fijn hotel. Maar daar ­komen ze niet voor. Ze hebben bijna niks bij zich. Bloom zelf zal als eerste terugvliegen, in leven, zo is de planning, en haar man wat ­later, dood.

In Zürich huist Dignitas. Voor 10.000 dollar kun je daar ‘begeleid zelfmoord plegen’. Dat gaat niet zomaar. Er zijn heel veel, steeds andere, papieren voor nodig. En gesprekken. Die net zoals bij andere medische instanties voortdurend worden afgezegd en uitgesteld. Als er al überhaupt antwoord komt op de vragen die Bloom stelt. Immers: kerstreces. Nieuwjaarsreces. Alle banale protocollen die ook doorgaan als het over leven en dood gaat.

Paradoxale rol

Bloom moet bijna letterlijk vechten tegen artsen die vol goede bedoelingen nét niet de woorden op papier zetten die Dignitas nodig heeft om aan de slag te kunnen. Ondertussen is ze zich bewust van haar paradoxale rol als zelfdodingsassistent van haar grote liefde. ‘Ik maak me soms zorgen omdat een betere echtgenote, een ándere echtgenote, nee gezegd zou hebben, alles gedaan zou hebben om haar echtgenoot in deze wereld te houden’, schrijft ze.

Tegelijkertijd weet Bloom dat hij al niet meer compleet is. Bij alzheimer vindt ‘het einde van het lichaam pas lang na het einde van het zelf’ plaats. In In liefde reconstrueert ze dat zelf, en hun relatie.

Het is deze extra laag die het boek zo ­indringend maakt. In de stortvloed van boeken over rouw, dementie, of de combinatie daarvan, staat vaak één aspect centraal.

Ondraaglijk gemis

De martelgang langs medische instanties. Het ondraaglijke gemis, dag na dag opnieuw, van de overledene. Of de achterblijver zelf: juist omdat verlies het leven voor de nabestaanden zo op scherp zet – wat is de zin van alles, wie ben ik nog zonder deze persoon, hoe geef ik betekenis aan de tijd die mijzelf nog rest? – komen uit dat proces geregeld boeken voort waarin de auteur vooral zichzelf duidt.

Bloom doet iets anders: terwijl ze vertelt over Brians stervensproces, wekt ze hem tot leven. Ze vertelt hoe ze elkaar leerden kennen, waarom ze bij elkaar hoorden en bleven. Wie hij in haar ogen is, en ja, ook wie zij aan zijn zijde was. En al die sprongen in de tijd geven een ander zichtpunt op elkaar.

Deels is Brian er nog en is hij zelfs zichzelf in zijn ziekteproces. In een erg geslaagde en roerende scène beschrijft Bloom hoe hij moppert als zij ’s ochtends in afgeragde huiskleren, nauwelijks beter dan een pyjama, de krant uit de brievenbus haalt. Hij vindt dat ze op die manier bij de buitenwereld de indruk wekt dat er twéé alzheimerpatiënten in huis zijn, in plaats van slechts een.

Woedend, verdrietig, wanhopig

Tegelijkertijd is er de man met wie je eigenlijk geen inhoudelijk gesprek meer kunt voeren, die steeds vlakker wordt, die duidelijk Brian niet meer is. Bloom weet niet meer welke herinneringen ze nog delen en dus haalt ze er geen meer op. ‘Dit ongeïnteresseerde halfduister is nauwelijks te verdragen’.

Tegenover alle artsen en professionals, ­inclusief die van Dignitas, moet Bloom zelf ook een zekere mate van flegmatiek zijn hanteren. Ze is woedend, verdrietig, wanhopig, en mag niets daarvan laten merken. Het zou een motief kunnen zijn: vrouw wil van man af. Het zou een teken kunnen zijn dat de twee nog niet aan het einde toe zijn, dat ze eerst tot rust moeten komen.

Zowel Bloom als haar man voelen een omgekeerde biologische klok tikken: het moment waarop hij niet meer zelf over zijn lot mag beslissen komt eraan, dus hebben ze haast. Hoe lief hun omgeving ook meedenkt – een vriend biedt aan Brian dood te schieten – werkelijk invoelen hoe het ervoor staat kan die niet. Zo wil diezelfde vriend nog wel een tijdje wachten, een paar jaar wellicht.

Oefenen in weduwe zijn

In haar boek uit de auteur alle emoties die ze voor instanties koest moest houden. Inclusief zwarte humor. Ze schetst alledaagse ­dilemma’s: Brian zal toch niet struikelen over de eeuwenoude pittoreske kasseien in Zwitserland? Iets breken en in het ziekenhuis belanden? En daarmee zijn afspraak met de gifbeker missen? Bloom moet op hem passen zodat hij dood kan.

En ondertussen alvast oefenen in weduwe zijn. Als je man zelfs in die betekenisvolle laatste dagen alleen nog over sport kan praten, maak je het grootste deel van die betekenis in je eentje door.

Gelukkig had Brian vooruitgedacht: zijn vrouw moest schrijven. Ook als ze zelf dacht van niet. In liefde is daarmee inderdaad een boek dat moest. Hopelijk breekt voor Bloom nu een periode van ‘mogen’ aan.

null Beeld

Amy Bloom
In liefde
(In Love)
Vert. Janine van der Kooij. Nijgh & Van Ditmar; 320 blz. € 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden