null Beeld

BoekrecensieBrieven

Alfons Lammers vraagt zich af welk weldenkend mens zich in Nederland werkelijk thuis voelt

Alfons Lammers beschouwt het leven na zijn emeritaat. Mooi dat hij wars is van trends, maar het heeft soms ook iets hinderlijk ijdels.

Helemaal los van zijn vak als hoogleraar Amerikaanse geschiedenis komt Alfons Lamers ondanks zijn emeritaat niet. Over Barack Obama heeft hij al vroeg zijn twijfels: een bevlogen redenaar maar minder in het leveren van de daden bij de woorden, vindt de man die van 1986 tot 2003 een leerstoel aan de Leidse universiteit bekleedde. ‘Een impressionist met drones’ is een van Lammers’ genadeloze typeringen. Michelle Obama, Sarah Palin, Hillary Clinton, Donald Trump, Joe Biden en Amerikaanse politici uit een verder verleden komen ook aan de beurt, in Het ergste moet nog komen, een dikke, gebonden verzameling brieven van Lammers. Hij denkt bovendien het zijne van de wildgroei aan Amerika-deskundigen: “Een beetje Nederlander schrijft een diepgaande analyse in een handomdraai.”

Meestal schrijft Lammers in zijn brieven echter over heel andere zaken. Modewoorden als ‘passie’ en ‘urgentie’ wekken bijvoorbeeld zijn ergernis: iedereen heeft tegenwoordig passies, alles heeft urgentie.

Bezeten door het idiote verlangen elk gevallen blaadje op te ruimen

Lammers moet daar na zijn afscheid in Leiden voor zichzelf naar op zoek. Hij strijkt neer in Otterlo, waar het bij nader inzien ‘wel érg rustig’ blijkt te zijn. En als er dan al eens sprake is van reuring, dan gaat het om de verkeerde: “Ons buurtje is in de herfst werkelijk bezeten door het idiote verlangen elk gevallen blaadje op te ruimen, liefst met knetterende bladblazers. Over de zinloosheid van het bestaan gesproken.” Zelfs de driedubbele beglazing houdt het koor van apparaten niet buiten. Op een terrasje wordt de emeritushoogleraar tot overmaat van ramp ook nog eens aangezien voor chauffeur van een touringcar: “Oké, ik had geen das om, maar m’n uitstraling heeft toch iets voornaams, dacht ik.”

Rondom Lammers laat ondertussen de vergankelijkheid zich gelden. Generatiegenoten overlijden. Lammers en zijn echtgenote gaan steeds meer mankeren. Papiervisjes doen hun vernietigende werk in Lammers’ bibliotheek.

Lammers heeft een voorkeur voor “fictieve en non-fictieve mensen die het leven niet ingewikkelder maken dan het vaak al is, mensen met humor en relativeringsvermogen”. Een paar van de figuren die volgens hem wat minder waren/zijn toegerust: Michaël­­ Zeeman, Tommy Wieringa, Jesse Klaver en Halbe Zijlstra.

Welk weldenkend mens voelt zich in Nederland werkelijk thuis?

Nederland is in zijn ogen steeds vaker de weg kwijt: “Welk weldenkend mens voelt zich in Nederland werkelijk thuis? Door het oeverloze geouwehoer over ‘mensen met een immigratieachtergrond’ moet ik nog veel zwaardere middelen gebruiken dan rivotril­­ om geestelijk nog enigszins in balans te blijven. En tegelijk vind ik de manier waarop de gevestigde partijen de enige echte populist Wilders proberen aan te pakken meelijwekkend. Ik zoek naar een beter woord.” Lammers verbaast zich daarnaast over alle drukte rond “die vermaledijde Nederlandse identiteit. Is er al een canon van de canons? Wat is er toch loos met Nederland? Vanwaar dit navelstaren?”

Nederland is volgens de auteur ‘met afstand’ wereldkampioen zemelen en zwetsen. Het woud aan talkshows op tv is een duidelijk symptoom. Maar ook Het ergste moet nog komen lijdt aan een zekere oeverloosheid. Met een strengere selectie uit de brieven had de bundel aan scherpte gewonnen. Nu zijn sommige stukken minder interessant of doen ze ietwat gedateerd aan.

Dik vierhonderd pagina’s aan Leidse ironie roept daarbovenop gemengde gevoelens op. De distantie en het niet blind meegaan met alle laatste trends vallen in veel gevallen te prijzen. Soms neigt die houding te veel naar neerkijken op en krijgt deze iets hinderlijk ijdels. En laat Lammers daar juist zo wars van zijn.

null Beeld

Alfons Lammers
Het ergste moet nog komen
Prometheus; 416 blz. € 30

Lees ook:

Mopperend toont Kees Volkers de schoonheid van het alledaagse

Met een gezonde dosis zelfspot en ironie fietst en wandelt Kees Volkers naar niet al te verre bestemmingen. In Groeten uit Baflo gunt hij ons zijn blik op het fenomeen reizen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden