Kamerdebat boerenonrust

Zonder hulp komen politiek en boer er niet meer uit

Premier Mark Rutte in gesprek met GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens het debat in de Tweede Kamer over de escalerende boerenprotesten. Beeld ANP
Premier Mark Rutte in gesprek met GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens het debat in de Tweede Kamer over de escalerende boerenprotesten.Beeld ANP

Politiek Den Haag zoekt haast wanhopig naar manieren om de boerenprotesten te stoppen. Een bemiddelaar moet zorgen dat de rust terugkeert.

Niels Markus en Bart Zuidervaart

Er is een bemiddelaar nodig. Een verzoener, iemand die ervoor kan zorgen dat de boerenopstand niet nog verder escaleert.

Het Kamerdebat van donderdagavond, over de stikstof-onrust in het land, maakt vrij snel duidelijk: vrijwel niemand gelooft nog dat de politiek erin zal slagen de rellen te stoppen. “Revoluties beginnen altijd met een boerenopstand”, zegt Caroline van der Plas van BBB. “Er sluimert te veel in het land. Ik wil een bemiddelaar zien.”

Die ‘verzoener’ komt er, blijkt als premier Mark Rutte het plan omarmt, dat is opgeworpen door diverse partijen en door oud-minister van landbouw Cees Veerman. Rutte benadrukt dat bij gesprekken met een bemiddelaar de stikstofdoelstellingen niet ter discussie staan, evenmin als de snelheid waarin de provincies plannen moeten maken: “Maar het is niet gek om te zeggen, zou je iemand kunnen vinden die de gesprekken met provincies en boeren op gang kan helpen.” Daarbij is het volgens de premier níet de bedoeling dat ook boeren aanschuiven die de afgelopen dagen geweld gebruikten.

Rutte spreekt zich na luid aandringen van de Kamer uit over de rellen. De afgelopen dagen werden snelwegen geblokkeerd en politici geïntimideerd, bedreigd en thuis opgezocht. Het CDA-Kamerlid Derk Boswijk kreeg boze boeren aan de deur, wat een enorme impact had op zijn gezin. Hij blijft de komende dagen thuis. Relschoppers hebben al diverse keren in de straat van verantwoordelijk minister Christianne van der Wal de boel onveilig gemaakt, woensdagavond braken ze met geweld door een politieversperring heen.

Rutte noemt het “onaanvaardbaar” dat politici thuis worden opgezocht, zoals hij het ook onaanvaardbaar vindt dat politieagenten belaagd werden tijdens het doen van hun werk. “Mensen thuis opzoeken, tolereren wij niet”, valt minister van justitie Dilan Yesilgöz hem even later bij.

Rutte meer op de voorgrond

Vanuit de Kamer krijgt Rutte kritiek dat hij de afgelopen dagen onzichtbaar was, terwijl leden van zijn kabinet en volksvertegenwoordigers belaagd werden. Zelf vindt de premier niet dat hij te laat reageerde. Volgens hem is het eerst aan de minister van justitie om te ‘normeren’. Pas toen de rellen en het vandalisme na het weekend heviger werd, besloot hij zich uit te spreken. Hij zegt toe de komende tijd meer op de voorgrond te zullen treden bij het bezweren van de stikstofcrisis.

In de Tweede Kamer dringt het besef door dat de rechtsstaat danig onder druk staat, nu politici het werk onmogelijk wordt gemaakt. GroenLinks-leider Jesse Klaver: “Het is een bedreiging van het parlementaire proces.” Kamerleden hebben van de veiligheidsdiensten instructies gehad hoe om te gaan met boeren voor hun deur.

Er bestaan grote zorgen over komende maandag, vanwege dreigementen van boeren dat ze het land (vliegvelden, distributiecentra, haven in Rotterdam) plat willen leggen. Zoals Attje Kuiken (PvdA) zegt: “Een verzoeningscommissie helpt niet tegen tuig.” De vraag is: hoe vallen nieuwe, ingrijpende acties te voorkomen?

Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) stelt voor om de trekker te verbieden als middel om mee te demonstreren, aangezien de politie daar niet of nauwelijks tegen opgewassen is. Sophie Hermans (VVD) wil de wet aanpassen zodat voor sommige delicten een celstraf kan worden geëist, in plaats van een taakstraf. Jan Paternotte (D66) ziet het liefst dat het onaangekondigd opzoeken van politici op het privéadres verboden wordt. Yesilgöz zegt dat een burgemeester al op locaties demonstraties kan verbieden bijvoorbeeld aan de hand van noodverordeningen, maar zij is bereid te onderzoeken of het mogelijk is om demonstraties in straten van politici te verbieden. Lilian Marijnissen (SP) wenst dat zo’n wet ook voor andere groepen dan alleen politici gaat gelden.

Zo denken politici hardop na over middelen die de agressie kunnen stoppen. Tijdens het debat richten politici zich ook rechtstreeks tot de agrariërs én hun vertegenwoordigers. Klaver: “Ik doe een oproep aan de boerenorganisaties: toon leiderschap. We weten dat het maandag uit de hand gaat lopen.”

Die nog aan te stellen bemiddelaar kan de kou uit de halen, maar het belooft een hele opgave te worden. Het stemt Kees van der Staaij weinig hoopvol dat ook VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans herhaalt dat de stikstofdoelen niet ter discussie staan: “Als je direct roept dat er geen letter veranderd mag worden, krijg je het gevoel van een dictaat.” En dat is precies hoe veel boeren het stikstofplan ervaren.

Lees ook:

Hoogleraar Brouwer: We zien hier de grenzen van de handhaving

Hoe om te gaan met agressieve boeren? Het later opsporen van raddraaiers is het enige dat de politie kan doen, denkt hoogleraar algemene rechtswetenschap Jan Brouwer.

Politie treedt harder op na grimmige boerenacties: ‘We zijn bezig met opsporing en vervolging’

“Tegen strafbare feiten als met trekkers rijden op snelwegen, blokkeren, de openbare orde verstoren en bedreigen zullen wij altijd optreden”, zegt hij. “Maar als je ter plaatse komt, moet je bepalen wat het meest passend en mogelijk is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden