Peiling

Zonder GroenLinks geen PvdA in de regering, zegt de achterban, en vice versa

Fractieleiders Lilianne Ploumen (Pvda) en Jesse Klaver (Groenlinks) arriveren op het Binnenhof voor een gesprek met informateur Mariette Hamer. Beeld ANP
Fractieleiders Lilianne Ploumen (Pvda) en Jesse Klaver (Groenlinks) arriveren op het Binnenhof voor een gesprek met informateur Mariette Hamer.Beeld ANP

Ondanks alles gaat de formatie verder. Deze maandag staat een ontmoeting tussen informateur Hamer en de linkse leiders Ploumen en Klaver op de agenda. De achterbannen van PvdA en GroenLinks zijn helder: de één mag niet zonder de ander het kabinet in.

Het is ‘ondenkbaar’ dat PvdA en GroenLinks elkaar tijdens de formatie nog loslaten. Dat mag ‘onder geen beding’ gebeuren. Lokale fractievoorzitters van beide partijen zijn glashelder: of PvdA en GroenLinks gaan samen het kabinet in, of zij blijven samen in de oppositiebanken. “Als één van de partijen gaat meeregeren, zal dat voor Jan Joker zijn”, zegt Jan van der Does, fractievoorzitter van GL in Weesp. Partijgenoot Ellen Out uit Ede: “Zonder elkaar zijn ze ieder voor zich a sitting duck.”

Informateur Mariëtte Hamer worstelt nog altijd met de vraag welke partijen moeten gaan onderhandelen over een nieuw kabinet. De interne onrust binnen het CDA maakt de formatie nog ingewikkelder dan die al was. Het is de vurige wens van D66-leider Sigrid Kaag dat de nieuwe coalitie ‘zo progressief mogelijk’ wordt. Dat wil zeggen: met in ieder geval PvdA én GroenLinks.

VVD en CDA voelen er weinig voor. Mocht Wopke Hoekstra uiteindelijk bereid zijn toe te treden tot een nieuw kabinet, is voor hem wel van belang om, samen met Mark Rutte, PvdA en GroenLinks uit elkaar te spelen in de onderhandelingen. Als zij daarin slagen, staat één ding vast: het zal tot veel gemor leiden in de achterbannen van de linkse partijen.

Een dijk van een blamage

Trouw vroeg de lokale fractieleiders van PvdA en GroenLinks of zij vinden dat hun partijen elkaar te allen tijde moeten blijven vasthouden (zie kader). Ook is hen de vraag gesteld of zij het wenselijk vinden dat hun partij regeert in een kabinet onder leiding van Rutte. PvdA en GroenLinks steunden begin april een motie van wantrouwen tegen de VVD-leider, vanwege liegen over het noemen van de naam van Kamerlid Pieter Omtzigt tijdens de eerste formatiebesprekingen.

Mochten partijleiders Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) elkaar loslaten nadat ze al maanden het tegendeel verkondigen, dan zou dat volgens Daan Dankaart, PvdA-fractievoorzitter in Hellevoetsluis, ‘een dijk van een blamage’ zijn. “Dan wijken ze af van een eerder gedane belofte, of in ieder geval een zeer sterke intentie.” Net als veel van zijn collega’s, vindt hij: of samen de coalitie in, of vier jaar samen oppositie voeren. Breken is geen optie meer.

Dankaart is voor een coalitie van VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks. Van de ‘linkse overheersing’ in zo’n coalitie, waar VVD en CDA voor vrezen, is geen sprake, redeneert hij. Die partijen brengen samen immers 49 zetels in, PvdA en GroenLinks 17. “Zelfs als je D66 tot links zou rekenen, dan is rechts in de meerderheid. Maar dit is wel de enige manier waarop links voldoende inbreng heeft.”

De peiling van Trouw

Lokale fractievoorzitters van PvdA en GroenLinks vinden in grote meerderheid dat Lilianne Ploumen en Jesse Klaver elkaar tijdens de kabinetsformatie onder geen beding meer mogen loslaten. 65 van de 81 PvdA’ers die reageerden op een oproep van Trouw, willen dat de partijleiders elkaar vasthouden, ook als dat betekent dat beiden in de oppositie belanden. 63 van de 71 GroenLinksers geven dit antwoord. Tien fractievoorzitters van de PvdA en vier van GroenLinks laten weten er vrede mee te hebben als hun partij zonder de ander in een coalitie zou stappen.

Deze krant meldde vorige maand dat binnen PvdA en GroenLinks breed draagvlak bestaat voor een landelijke fusie. De helft van alle lokale fractievoorzitters die meededen aan het onderzoek ziet samensmelting wel zitten. Een kleine 30 procent zou dit juist onverstandig vinden.

Verschillende fractievoorzitters vinden dat links juist nu zijn stempel moet drukken op een coalitie, nadat in de verkiezingscampagne bleek dat ook rechtse partijen het ‘doorgeslagen kapitalisme’ willen bijsturen. PvdA-fractievoorzitter Ubel Zuiderveld uit Winterswijk: “Deze tijd vraagt ondanks de deerniswekkende uitslag voor links om een krachtig tegengeluid in een komend kabinet. Veel kwesties die moeten worden opgepakt door een nieuw kabinet, raken aan de positie van de gewone Nederlander. Die heeft van rechts in het algemeen weinig goeds te verwachten.” Daarom is het volgens hem belangrijk dat dit linkse tegengeluid hard genoeg klinkt. En dat kan alleen als PvdA én GroenLinks gaan regeren.

Bij met name de PvdA bestaat de vrees dat de partij volledig ondersneeuwt, als die als enige linkse fractie meedoet in een overwegend rechtse coalitie. De deelname aan Rutte II, die in 2017 tot de grootste verkiezingsnederlaag ooit leidde bij de PvdA, ligt nog vers in het geheugen. Om die reden moet ook GroenLinks voorzichtig zijn, vindt Stef van der Pas (PvdA Huizen): “De PvdA moet niet weer ‘medeplichtig’ worden aan verkeerde beslissingen, zoals bij Rutte II. Ik hoop dat GroenLinks ook van deze misstap van de PvdA heeft geleerd.”

Een landelijke fusie

Samen optrekken in de formatie is volgens de lokale fractievoorzitters des te belangrijker met het oog op intensievere samenwerking of zelfs een fusie in de toekomst. Uit eerder onderzoek van Trouw bleek dat onder de lokale fractievoorzitters veel enthousiasme is voor het samengaan van de twee partijen. Mocht slechts één van de partijen toetreden tot het kabinet, dan zal dit ten koste gaan van verdere samensmelting.

PvdA’er Henk Wessels uit Tubbergen heeft een ‘dubbel gevoel’ over regeringsdeelname. “Elkaar loslaten schaadt de samenwerking voor de toekomst en stelt een fusie zeker vier jaar uit. Anderzijds zie ik graag een progressieve partij deelnemen aan een coalitie, bijvoorbeeld van VVD, D66, CDA en PvdA.”

Premier Rutte blijft omstreden. Maar veel fractievoorzitters zijn realistisch: een nieuw kabinet met de VVD-leider is onontkoombaar. Volgens hen zit er weinig anders op dan dit tandenknarsend te accepteren. Femke Roosma (GroenLinks Amsterdam): “Als de VVD ervoor kiest om Rutte te handhaven, dan moet je de afweging maken of we voldoende van onze punten binnen kunnen halen in een formatieproces. Als dat de moeite waard is dan moet je Nederland niet aan rechts overlaten, simpelweg omdat Rutte niet wil opstappen.”

Lees ook:

Een linkse fusiepartij? Lokale PvdA’ers en GroenLinksers zien het best zitten

Binnen de PvdA en GroenLinks bestaat draagvlak voor een fusie. Ongeveer de helft van de lokale fractievoorzitters die hebben meegedaan aan een onderzoek van deze krant vindt dat de twee linkse partijen moeten samengaan. Een kleine 30 procent ziet een fusie niet zitten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden