ColumnLex Oomkes

Zonder commissie kan de politiek geen besluiten meer nemen

Jaren was het in de instrumentenkist van een minister een beproefd middel voor de uitstelstrategie. Wordt een probleem steeds nadrukkelijker een hinderlijk vuiltje op de agenda en wordt de roep om een oplossing luider en luider? Stel een commissie in.

Liefst een commissie van heel wijze mannen op een al meer gearriveerde leeftijd. Tegen de tijd dat er (eindelijk) een advies ligt, is in de overgrote meerderheid van de gevallen de aandacht al lang door iets anders opgeëist en is de minister van een lastig besluit verlost. Er zijn in het verleden wat rapporten en adviezen geschreven met als vooraf bepaald lot het vergaren van ladingen stof in het eeuwige archief.

Het recentste voorbeeld: de staatscommissie Grondwet, ingesteld door de toenmalige ministers Piet Hein Donner en Ivo Opstelten. De commissie adviseerde in 2010 de Grondwet te veranderen en de rechter de mogelijkheid te geven om wetten aan de Grondwet te toetsen. Nooit meer iets van gehoord. Tot vorig jaar, toen de volgende staatscommissie, de commissie-Remkes, gehakt maakte van dat idee. Eerst stof vergaren en uiteindelijk meedogenloos de papiervernietiger in, de commissie Grondwet is niet de enige commissie die een zo liefdeloze behandeling van de vrucht van haar arbeid moest aanzien.

Er is echter in de Haagse politieke praktijk iets radicaal veranderd. Vorige week was de oogst aan commissierapporten twee. Een rapport van alweer Johan Remkes over de bijdrage van de luchtvaart aan de reductie van stikstofuitstoot en een rapport van een andere oud-minister, Wouter Bos, over de toekomst van de huisvesting van en zorg voor ouderen.

Onvermijdelijke maatregelen aanbevelen

Deze week verschijnt er alweer zo’n belangrijk rapport. Eentje over de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en hoe daar als politiek op te reageren van – dit keer niet door een oud-minister, maar door oud-topambtenaar Hans Borstlap.

Die rapporten hebben één ding gemeen, waarin ze echt afwijken van commissierapporten uit het verleden. In tegenstelling tot vele vroegere commissies werden Remkes, Bos en Borstlap niet gevraagd om een steeds nadrukkelijk opdoemend probleem in kaart te brengen. Zij werden geacht een oplossing te geven voor een probleem dat inmiddels al van alle kanten is bekeken en beschreven.

Zo kon de commissie-Remkes adviseren om de maximumsnelheid te verlagen en dat, al was het maar om draagvlak te creëren voor bijvoorbeeld inkrimping van de veestapel, ook de luchtvaart een bijdrage leveren moet.

Het kenmerk van deze nieuwe commissie-adviezen is dat ze onvermijdelijke maatregelen aanbevelen. Maatregelen die de politiek vervolgens ook neemt, maar waartoe ze niet in staat zou zijn geweest zonder die adviezen. Adviezen zijn niet langer bedoeld om stof te vergaren in het eeuwige archief, maar als schaamlap om besluiten te rechtvaardigen.

De politiek is in de afgelopen decennia dermate versplinterd geraakt en daardoor inmiddels dermate onmachtig dat zonder commissie geen besluiten meer te nemen zijn. Daar komt bij dat politiek bedrijven een permanente vorm van campagne voeren is geworden en dat partijen zich vooral terugtrekken in hun ideologische schuttersputjes. Om daaruit te komen is een Johan Remkes nodig, die zijn eigen VVD moest voorhouden hoe onvermijdelijk minder hard rijden en minder vliegen eigenlijk is. En straks wellicht ook om het CDA te laten inzien hoe onvermijdelijk inkrimping van de veestapel wel niet is.

De commissie als smeermiddel die het beleid gaande houdt. Het is weer eens wat anders dan fungeren als instrument voor toedekken en uitstellen.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden