InterviewKamerverkiezingen

Zo vader zo zoon, zo moeder zo dochter? Dat geldt niet altijd in het stemhokje

Huib Glerum (67) stemt CDA, woont in Giessenburg. Zij zoon Jan Jaap (37) zweeft nog, woont in Nijkerk. Beeld Werry Crone
Huib Glerum (67) stemt CDA, woont in Giessenburg. Zij zoon Jan Jaap (37) zweeft nog, woont in Nijkerk.Beeld Werry Crone

Al wordt de politiek thuis met de paplepel ingegoten, dan nog is het niet vanzelfsprekend dat zonen en dochters tijdens de verkiezingen dezelfde keuze maken als hun ouders. Zo vader, zo zoon? Zo moeder, zo dochter? Op de bank bij mensen voor wie dit niet opgaat.

Huib: “Jij wil er nog wel-eens eigenzinnige opvattingen op nahouden, zo noem ik het maar. Ik herinner me ons gesprek toen we vorig jaar jouw bouwafval wegbrachten. Je zat dicht tegen het oordeel aan, was minder aan het waarnemen. Weet je dat nog?”

Jan Jaap: “Ja, de avondklok was net ter sprake gekomen. Ik vond het, en vind dat nog steeds, een ingrijpende maatregel. Hubert Bruls was erover aan het woord en nam een ongezonde positie in. Als burgemeester van Nijmegen en voorzitter van de Veiligheidsregio’s wordt hij niet gecontroleerd door democratische machten.”

Huib: “Waar ik op vonkte, was de veroordeling die er bij jou achter zat. Je moet je soms wat meer verdiepen in waarom iemand iets zegt. Soms zien mensen misschien iets wat jij niet ziet. Vraag je dat eens af in plaats van de uitspraken meteen te framen als onzin.”

Jan Jaap: “Ik frame niets als onzin. Maar wat chronisch mis is bij veel politici: ze komen met een oplossing zonder te analyseren wat precies het probleem is. En vervolgens is er geen corrigerend vermogen meer. Ik heb bij het RIVM en de Belastingdienst gewerkt, twee organisaties die nogal prominent in het nieuws zijn. Als er nieuwe inzichten komen, handelen ze daar beide niet naar. De trein rijdt altijd maar door en door en door.”

Alles gebaseerd op een eerste idee

Huib: “Dat herken ik wel. Pieter Omtzigt zei daar in het laatste Kamerdebat over de toeslagen nog iets over. Na een besluit wordt er niet meer achteromgekeken wat het teweegbrengt. Maar ik weet niet of dat ook in de coronadiscussie speelt.”

Jan Jaap: “Zeker wel, alles wordt gebaseerd op een eerste idee. Politici weten gewoon dat ze onjuiste aannames gebruiken. Bij de onderbouwing om de avondklok te verlengen, creëert het kabinet nu cijfermatig een derde golf. Er wordt momenteel heel veel meer getest, kinderen tot 12 jaar moeten ook naar de teststraat en de testen zijn ook nog eens supergevoelig. Dan is het logisch dat het aantal positief geteste mensen stijgt, er wordt gewoon op gestuurd. Volgens mij zijn versoepelingen verantwoord. Maar niemand is bereid de eerste conclusie – er komt een derde golf – los te laten.”

Huib: “Ik ben wat milder. Maar door jou twijfel ik weleens aan mijn eigen partij. Ik ben een CDA’er, heb 12 jaar in de gemeenteraad van Giessenlanden gezeten. Een heleboel dingen neem ik de partij wel kwalijk. De lokale afdelingen mochten reageren op het verkiezingsprogramma Zij aan Zij. Realiseer je dat je 20 jaar lang verantwoordelijk bent geweest voor alles wat we nu anders willen, heb ik geschreven. De liberalisering van de gezondheidszorg bijvoorbeeld. Alleen denk ik dat elke beslissing ooit uit goede intenties is voortgekomen. Daarom stap ik niet over naar een andere partij.”

‘Ik word wel minder radicaal’

Jan Jaap: “Ik ben door de jaren heen wel geschoven. Van oorsprong volgde ik de familielijn, later ben ik D66 gaan stemmen. Ik neig meer naar links. Wat het volgende week wordt, weet ik nog niet. Qua persoon verdient alleen Omtzigt een stem, hij legt vaak de vinger op de zere plek. Maar dat zou betekenen dat ik het CDA steun. Uit de stemwijzer kwamen GroenLinks en de ChristenUnie naar voren. Ik moet zeggen dat ik, met een tweede kind op komst, wel minder radicaal word. Ik was meer hoe mijn zus nu is. Zij is een fanatieke SP’er overigens.”

Huib: “Misschien was je ook wel enigszins bedwelmd door de middelen. Ik heb weleens gezegd dat ik moest ingrijpen als je op je veertigste nog zo zou zijn. Want je bent een periode de weg kwijt geweest, vond ik.”

Jan Jaap: “Dat herken ik. Wat ik meemaakte, een crisistijd, staat een heleboel jongeren nu ook te wachten. Ik heb tien jaar lang bij organisaties gewerkt waar ik niet tot mijn recht kwam. Als je niet heel concreet weet wat je wilt, kunnen voor twintigers de komende jaren ook uitzichtloos worden.

“Je leest nu al dat drank- en drugsgebruik onder jongeren toeneemt. Als er partijen zijn die daarop een visie ontwikkelen, hebben ze mijn stem. Maar ik heb er nog niets over gehoord.”

Huib: “Het doet mij geen pijn als je op een andere partij stemt dan het CDA. Je denkt erover na, dat is het belangrijkste. Maar soms schrik ik. Je hebt een tijd gehad waarin je vond dat we een sterke leider nodig hebben. Daar zijn toch hele slechte voorbeelden van.”

Miljarden gemeenschapsgeld

Jan Jaap: “Maar hoe is dat idee gekomen? Doordat we zo’n starre overheid hebben. Hoe is het mogelijk dat mensen in het Groningse aardbevingsgebied na zoveel jaar nog niet worden geholpen?

“Rutte, maar ook het CDA en de andere partijen, zijn toch al vrij lang op de hoogte. En dan die toeslagenaffaire. Je kunt kritiek hebben op sterke leiders ver weg, maar dit gebeurt onder onze neus. En dadelijk gaan we weer volle bak stemmen op degenen die het mogelijk hebben gemaakt.”

Huib: “Dat klopt. We geven nu miljarden aan gemeenschapsgeld uit. Dat staat nogal in contrast met wat we overhebben voor de Groningers. Verontrustend. Jij helpt me om daar inzicht in te krijgen.”

Jan Jaap: “Door ons coronabeleid zijn we een forse lening aangegaan. Die moet worden terugbetaald. ‘We hebben diepe zakken’, hoorde ik Wopke Hoekstra zeggen. Hij bedoelt: ‘Jullie hebben diepe zakken’. Je zult zien dat straks andere partijen het moeten oplossen. Dan hebben zij het verkeerd gedaan.”

Sharon Brinkkemper (47) stemt normaal gesproken VVD, woont in Hoogezand. Mara Min (20) is staartlijstkandidaat voor het CDA in Groningen. Beeld Reyer Boxem
Sharon Brinkkemper (47) stemt normaal gesproken VVD, woont in Hoogezand. Mara Min (20) is staartlijstkandidaat voor het CDA in Groningen.Beeld Reyer Boxem

‘Jij raakt vaak geïrriteerd door mijn felheid’

Sharon: “Ik heb woensdag een loyaliteitsconflict. Jij bent in Groningen staartlijstkandidaat voor het CDA. Moet ik voor mijn partij gaan of voor mijn dochter? Dat is een moeilijke keuze. Ik ben er al wel uit, maar ik zeg er niets over. Ook niet tegen jou. Anders krijg ik hoe dan ook scheve gezichten.”

Mara: “Ik snap die twijfel wel. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen stond jij op de lijst voor de VVD. Ik mocht nog niet stemmen, maar dacht er wel over na. Uiteindelijk hoefde ik niet te kiezen, ik weet niet wat ik anders had gedaan.”

Sharon: “Ergens vind ik het wel mooi dat je eigen keuzes durft te maken en niet blind mij volgt. Toen je jonger was, vond ik het belangrijk dat je een eigen mening vormde. Dat gaat je goed af. Te goed. Ik kan het geen puberale ongehoorzaamheid meer noemen dat je bij een andere partij zit.”

Mara: “Maar jouw mening is vaak veel sterker. Ik kan dat moeilijk begrijpen. Een verhaal heeft altijd meerdere kanten, waardoor ik genuanceerder ben. Neem nou het thema vluchtelingen. Ik ben een grote voorstander van regels die per situatie kunnen verschillen. Je kunt niet altijd één lijn trekken. Het gaat om mensen, hè.”

Regionale energiestrategie

Sharon: “Ik ben dus heel erg voor hulp in de regio. Doordat dit een landelijk thema is, kunnen we er nog rustig over praten. We hoeven er zelf geen beslissing over te nemen. Aangezien we beiden fractievertegenwoordiger zijn in de gemeente, zijn onze discussies over lokale aangelegenheden veel feller. Jij kunt heel boos worden als ik over de regionale energiestrategie begin.”

Mara: “Zelfs bij vergaderingen. Tijdens de tweede termijn, als de discussie losbarst, ga jij er altijd hard in. Waarom, denk ik dan vaak. Het is maar goed dat we dan niet in elkaars blikveld zitten.”

Sharon: “Jij presenteert beter dan ik. Weet goed de juiste woorden te kiezen, de goede toon aan te slaan. Daar kan ik wel wat van leren, denk ik.”

Mara: “Tot een half jaar geleden woonde ik thuis. Mijn zusje werd soms gek van ons. ‘Niet tijdens het eten!’, riep ze als we maar doorgingen. Het probleem is dat we beiden praters zijn en elkaar in de rede blijven vallen om elkaar te overtuigen.”

Sharon: “Maar jij raakt ook vaak geïrriteerd door mijn felheid. Hoe vaak hebben we niet moeten afspreken om een onderwerp even te laten zitten? Dan dacht je dat ik boos was vanwege mijn stemverheffing en werd jij ook boos. Toch denk ik dat we in veel dingen niet tegengesteld zijn. De verschillen zitten in de nuances.”

‘Sinds mijn twaalfde vul ik stemwijzers in’

Mara: “De christelijke waarden van het CDA spreken mij aan. Terwijl jullie me helemaal niet christelijk hebben opgevoed. Sinds mijn twaalfde vul ik stemwijzers in, er komt altijd CDA uit. Ik denk dat ik in het midden hoor, balans zoek in vraagstukken. Hoewel we over sommige zaken hetzelfde denken, vinden wij hele andere dingen belangrijk. Onderwijs, jongeren en inclusiviteit zijn de thema’s die ik prioriteit geef. Jij vindt bijvoorbeeld werkgelegenheid veel belangrijker.”

Sharon: “En duurzaamheid. Maar dan meer vanuit de kant dat we niet te veel moeten opleggen. Dus eerst nadenken voordat we het hele land volleggen met zonnepanelen. Door de keuzes die de VVD momenteel landelijk maakt, realiseer ik me wel hoe erg deze periode is. Gezondheid komt nu vóór werkgelegenheid, dat zegt veel bij mijn partij. Door bedrijven te sluiten, laat het kabinet zien keuzes te maken in het belang van het hele land.”

Mara: “Door corona zijn we qua opvattingen dichter bij elkaar gekomen.”

Sharon: “We strijden samen tegen de vijand, het virus. Die afspraak hebben we hier lokaal ook gemaakt. In de aardbevingsproblematiek strijden we samen om het beste. Daar moet je geen politiek gewin uit willen halen.”

Mara: “Welke partijen er straks ook gaan regeren, sociale cohesie wordt een belangrijk thema als het aan mij ligt. Deze tijd zorgt voor vereenzaming, dat moeten we niet willen. Maar even iets anders, jij hebt toch ook eens op het CDA gestemd?”

‘Ik zou jouw partij aanvallen’

Sharon: “Toen jullie nog klein waren, ja. Terwijl het niet mijn partij is. Het was eigenlijk een stem voor de kinderopvang.”

Mara: “Misschien is het maar goed dat onze partijen samen in de coalitie zitten. Zowel landelijk als bij ons in de gemeente. Anders zou jij nog feller zijn.”

Sharon: “Als het CDA in de coalitie zou zitten en de VVD in de oppositie, dan zeker. Ik zou jouw partij aanvallen. Maar het is beter om samen te zijn. Zo groot zijn de verschillen tussen onze partijen niet. Mede daarom is het goed als Mark Rutte ook na de verkiezingen het land blijft leiden. Ik kan me eigenlijk ook niets anders voorstellen. We moeten zo veel financiële problemen overwinnen. Ik denk dat we aan Mark daarvoor een goede hebben.”

Mara: “Hij heeft het prima gedaan en ik zou er geen probleem mee hebben als hij de premier blijft. Maar het gaat ongetwijfeld ook goed als er een CDA’er op die positie komt. Of een vrouw. Dat vind ik echt een belangrijk punt, want er is in Nederland nog nooit een vrouw aan de macht geweest. Hoe eerder, hoe beter.”

Sharon: “Dat vind ik nou zo onbelangrijk. De beste moet het gewoon doen, dat hoeft toch niet per se een vrouw te zijn?”

Mara: “Over feminisme hebben wij dus ook veel discussies.”

Lees ook:
‘Linkse kiezers worstelen met de vraag waar hun stem de meeste waarde heeft’

Uit het Kieskompas blijkt dat de twijfelende kiezer veelal op links zit. Daar vindt in de laatste week voor de verkiezingen de strijd om de zwevende stem plaats.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden