ReportageVeilig stemmen

Zo bereidt Nunspeet zich voor op veilige verkiezingen

Voorbereidingen voor de verkiezingen: Medewerkers (met afstand tot de arbeidsmarkt) van Inclusief Gresbo Post, sorteren de stembiljetten voor de gemeente Nunspeet.  Beeld Bram Petraeus
Voorbereidingen voor de verkiezingen: Medewerkers (met afstand tot de arbeidsmarkt) van Inclusief Gresbo Post, sorteren de stembiljetten voor de gemeente Nunspeet.Beeld Bram Petraeus

De verkiezingen komen dichterbij, en de organisatie daarvan is dit jaar een grotere opgave dan ooit. In Nunspeet bereiden ze zich voor op veilige verkiezingen, met extra verkiezingsdagen en briefstemmen.

Jan van den Hoorn, verkiezingscoördinator van de gemeente Nunspeet, wijst naar een rij goudgele stoelen. “Hier zitten dan de stembureauleden,” hij draait een kwartslag naar rechts, “en hier staan de stemhokjes.” Nu is het nog een gemeentelijke trouwzaal, maar vanaf 15 maart kunnen inwoners van Nunspeet hier deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen. Van den Hoorn loopt naar het katheder in de zaal. “En dan doe je hier je biljet in de stembus.”

Terwijl de eerste Nederlanders hun stempas al in de brievenbus hebben gevonden, bereiden gemeenten zich voor op de week van 17 maart. In de gemeente Nunspeet houden drie mensen zich daarmee bezig, onder leiding van Van den Hoorn. Ze moesten extra bemensing voor de stembureaus vinden, nieuwe stemlokalen regelen en het briefstemmen organiseren, zodat iedereen veilig een stem uit kan brengen.

Genoeg handen

Nunspeet heeft dit jaar ruim het dubbele aantal stembureauleden nodig, dat gaat van 84 in 2019 naar 200 dit jaar. Bovendien raadt het ministerie aan minstens 10 procent reserveleden klaar te hebben staan. Met 283 beschikbare mensen zijn er genoeg handen, maar die hebben een stuk minder ervaring. “Dat is voor ons wel een zorgpunt. Op dit moment krijgen ze allemaal een e-learning aangeboden, die moeten ze met een positief resultaat afronden”, zegt Van den Hoorn. Vervolgens verspreidt het verkiezingenteam de ervaren vrijwilligers zoveel mogelijk over de stemlocaties.

In de gang van het gemeentehuis staat een grote stapel grijze, plastic dozen op een kar. Ze zijn leeg, maar er komt nog een gleuf in en een slot op. Het worden de stembussen voor de briefstem. Die brieven kunnen in de reguliere PostNL-bus, maar 70-plussers kunnen deze ook inleveren op drie plekken in de gemeente, al vanaf 10 maart. Bij iedere doos moeten twee mensen zitten, die hem te allen tijde in het oog houden. Zij moeten bijvoorbeeld voorkomen dat iemand iets ongewenst in de doos stopt, of de hele doos steelt. En met z’n tweeën kunnen ze elkaar afwisselen.

Kort geding

Afgelopen vrijdag diende een kort geding van de Partij voor de Dieren, die wou afdwingen dat ook mensen jonger dan 70 jaar met een kwetsbare gezondheid per brief kunnen stemmen. Tot opluchting van Van den Hoorn kreeg de partij geen gelijk, anders had hij voor een onmogelijke opgave gestaan. “Wij hebben er alles aan gedaan om het risico op besmetting zo laag mogelijk te houden, als het aan ons ligt kan de kiezer komen.”

Hij had wel een andere suggestie: “In het kader van deze coronapandemie zou het elektronisch stemmen een prachtig middel zijn geweest om toe te passen. Daarmee kan je al die logistieke dingen, al die formuliertjes achterwege laten. De kiezer hoeft geen lap van een stembiljet in te vullen. Ik denk dat mijn collega’s in andere gemeenten er net zo tegenaan kijken.”

Voorbereidingen voor de verkiezingen: De koffertjes met stembureu-benodigdheden staan klaar in het gemeentehuis van Nunspeet. Beeld Bram Petraeus
Voorbereidingen voor de verkiezingen: De koffertjes met stembureu-benodigdheden staan klaar in het gemeentehuis van Nunspeet.Beeld Bram Petraeus

Elektronisch stemmen

Misschien wel het grootste verschil maakt elektronisch stemmen bij het tellen. “Tellen doe je met een man of acht, die lopen dan allemaal met een stembiljet door de ruimte. Dan moet je wel continu 1,5 meter afstand kunnen houden, dat is een zorgpunt voor ons.” In de trouwzaal past het bijvoorbeeld al niet, de vrijwilligers daar moeten op 17 maart ook de hal gebruiken. Die zorgen zijn niet nodig tijdens een verkiezing met computers. “Een druk op de knop en je hebt om tien over negen een uitslag.”

Nu zijn de verkiezingen een grote papierwinkel. In Nunspeet wordt die verzorgd door de Inclusief Groep, waar mensen met afstand tot de arbeidsmarkt de stempassen, kieslijsten en de briefstembenodigdheden sorteren en bezorgen. In een kantoortje zijn twee mannen aan het ‘lichten,’ zij vissen de stempassen voor overleden of verhuisde mensen uit de stapel. “Zoiets gaat bij PostNL volautomatisch, maar wij zagen het als gemeente als maatschappelijke plicht om het werk hier aan te besteden”, zegt Van den Hoorn later.

Stempas

Vanaf maandag gaan de stempassen de deur uit, en als die allemaal bezorgd zijn krijgen de 70-plussers hun briefstem. In 2012 deed de Inclusief Groep voor het eerst de verkiezingspost voor Nunspeet, inmiddels bedienen ze het hele noorden van de Veluwe. 130.000 stempassen en nog eens 70.000 kieslijsten komen er door hun sorteercentra. Die laatste zijn ook nog eens extra groot, nu er dertig partijen op het biljet staan in hun kieskring. “Onze mensen zijn echt heel trots op hun werk, dit is echt hun eigen ding”, zegt Inge Meeuse, manager van de postafdeling.

Hoe mooi Van den Hoorn het ook vindt dat de mensen van de Inclusief Groep zijn post versturen, zijn droom blijft de terugkeer van de stemcomputer: “Ik ga er geen fles wijn om verwedden, maar ik hoop het voor mijn pensioen nog mee te maken dat we elektronisch kunnen stemmen. Dit is echt een politiek issue, want de techniek is er gewoon. Het zou prachtig zijn als we bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 weer de stemcomputer mogen gebruiken.”

Lees ook:

Corona hangt als een donkere wolk boven de verkiezingen

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken kan het niet genoeg benadrukken: alles is erop gericht dat de verkiezingen op 17 maart zo goed en zo veilig mogelijk verlopen. Maar de zorgen nemen toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden