Kabinetsformatie

Zijn er ‘frisse’ gezichten te vinden voor het nieuwe kabinet?

Wie worden de nieuwe gezichten van het nieuwe kabinet?  Beeld Brechtje Rood
Wie worden de nieuwe gezichten van het nieuwe kabinet?Beeld Brechtje Rood

VVD, D66, CDA en ChristenUnie zwoegen deze weken op een nieuw regeerakkoord. Wie zijn de mensen die het gaan uitvoeren? Wie worden, kortom, de gezichten van een nieuwe bestuurscultuur? Daarover beslissen de partijen de komende weken.

Wendelmoet Boersema

Informateur Johan Remkes liet de wensballon eind september op. Het nieuwe kabinet moest niet zomaar een doorstart van het oude worden. Nieuw elan is gewenst, en er zal volgens Remkes ‘ongetwijfeld ook sprake zijn van nieuwe gezichten’. Dat blijkt nog heel lastig. Veel van de huidige bewindslieden hebben laten doorschemeren dat ze door willen. En als deze formatie slaagt, zal het kabinet uit dezelfde vier partijen bestaan als nu.

De grote vraag is wat Sigrid Kaag gaat doen. Blijft ze in de Tweede Kamer als fractievoorzitter, waarmee ze recht doet aan keus van de kiezer? Of interpreteert ze dit mandaat – met een beroep op haar campagne-uitspraak dat ze premier wilde worden – als opdracht om als vicepremier het kabinet in te gaan? Dan volgt de keus op welk ministerie. Buitenlandse Zaken is haar grote liefde, maar dat is vanwege haar aftreden lastig geworden, net als de vele afwezigheid in Den Haag die deze functie met zich meebrengt.

Van Wopke Hoekstra is bekend dat hij graag doorgaat in zijn huidige baan, net als Rutte. Maar het is helemaal niet zeker dat het kleinere CDA weer de zware post van Financiën krijgt toebedeeld. Dan is daar coronaminister Hugo de Jonge, het regeren zeker niet moe. Collega-CDA’ers Ank Bijleveld en Ferd Grapperhaus gaven eerder aan nog wel vier jaar te lusten, maar Bijleveld trad af en op beide is het etiket ’nieuw elan’ niet van toepassing. Bij het CDA zal ook oudgediende Raymond Knops, nu staatssecretaris, geen nee zeggen.

Partijleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie heeft al aangegeven in de Tweede Kamer te blijven. Carola Schouten zou als minister kunnen blijven, maar wil niet door op Landbouw. In de fractie is jurist en oud-senator Mirjam Bikker een mogelijke ministerskandidaat.

Nieuwe generatie

Fris voor de buitenwereld is het gezicht van VVD’er Sophie Hermans, de waarnemend fractievoorzitter en onderhandelaar in de formatie. Maar nieuw in Den Haag is ze niet, als jarenlange rechterhand van Rutte. Vrijwel zeker krijgen de VVD’ers Dennis Wiersma en Dilan Yesilgöz en D66’er Steven van Weyenberg een post in het nieuwe kabinet. Zij gaven eerder hun Kamerzetel op voor een staatssecretariaat in het demissionaire kabinet. Zij zouden weliswaar een nieuwe generatie bewindspersonen vormen, maar zijn als jarenlang Kamerlid wel gepokt en gemazeld in het Haagse.

Voor echt nieuw elan moeten CDA en CU, maar ook VVD en D66 die de meeste ministeries kunnen claimen, dus verder kijken dan de Tweede Kamerlijst. Bijvoorbeeld naar wethouders van grote steden, hoge ambtenaren of inhoudelijke experts. Een andere manier om de etalage te vernieuwen is het opschudden van de ministeries.

Welke ministeries komen erbij?

Vrijwel zeker komen er deze keer ministersposten bij. Oorspronkelijk was Rutte voorstander van een zo klein mogelijke ploeg. In 2010 bracht hij de ploeg van zijn voorganger Jan-Peter Balkenende terug van zestien naar twaalf ministers, maar in 2017 zat hij met zijn derde kabinet alweer op 16 ministers. Dat was mede vanwege de gewenste verdeling tussen liefst vier partijen. Vanwege burn-outs en vroegtijdig vertrek kwamen er tijdelijk zelfs nog meer ministers bij. Rutte is er nu van overtuigd dat de werklast op ministeries omlaag moet.

Belangrijke raadgevers van het kabinet hebben bovendien aangedrongen op aparte ministers voor de meest prangende problemen. Zo pleit de Raad van State voor een minister die louter verantwoordelijk is voor klimaatbeleid. Klimaat, vroeger aangeduid als Milieu, maakte de afgelopen kabinetten een zwerftocht langs de ministeries van VROM (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu), Infrastructuur en Economische Zaken. Dat reflecteerde de tijdgeest, net als het nieuwe staatssecretariaat dat ‘Klimaat en Energie’ heet. Een apart ministerie voor Klimaat (waar ook bijvoorbeeld de stikstofcrisis is ondergebracht) zou een hoofdprijs zijn voor D66, die hier Kaag of Rob Jetten naar voren kan schuiven.

De Nationale Ombudsman pleitte onlangs in deze krant voor een aparte minister of staatssecretaris voor ‘Groningen’, voor de gevolgen van de aardbevingen. Zo’n minister zou meer een crisismanager zijn, net als een eventuele minister voor de toeslagenaffaire. Vanwege dit schandaal gaan op het ministerie van financiën de gedachten uit naar een tweede minister, speciaal voor de Belastingdienst en de hervormingen die daar nodig zijn.

De meeste partijen zijn het er verder over eens dat de wooncrisis een eigen minister verdient. Die moet de op hol geslagen woningmarkt beteugelen, en ‘Volkshuisvesting’ weer de aandacht geven die het vroeger kreeg. Het kabinet Rutte II had destijds een minister voor Wonen en Rijksdienst, een van de vele posten die Stef Blok (“de woningmarkt is af”) in zijn loopbaan bekleedde. Hij was er trots op dat hij dit ministerie overbodig had gemaakt.

De VVD’er is een van de weinige huidige ministers die – net als invaller Henk Kamp en huidig informateur Wouter Koolmees – nadrukkelijk heeft gezegd dat hij niet terugkeert in een nieuw kabinet. Maar dat zei Blok in 2017 ook.

Lees ook:

Deze langste formatie ooit is een politieke dollemansrit

De kabinetsformatie van 2021 is nu officieel de langste ooit, maar mag ook de boeken in als de vreemdste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden