Wat is daar nou erg aan?

Ze zitten er nog steeds, die populisten

Misschien heeft Boris Johnson inmiddels zijn hand overspeeld en zorgt iemand dat hij geruisloos van het toneel word afgevoerd. Maar zeker is dat bepaald niet, gezien het verbijsterende gegeven dat verwante populist Donald Trump ook nog altijd in het zadel zit.

En de Britse Conservatieven dan? Die lijken misschien trouwer aan hun democratie dan de Amerikaanse Republikeinen, die Trump nog altijd tolereren, maar niet iedereen houdt de verontwaardiging vol. Zo sprak Matt Hancock, staatssecretaris van gezondheidszorg, eerst nog schande van Johnsons besluit het parlementair reces te verlengen tot half oktober. Verwijzend naar oorlogsveteranen, meende Hancock zelfs dat Johnsons besluit inging tegen alles waarvoor deze mensen ooit de stranden van Normandië bestormden, waarvoor ze vochten en stierven. Maar dat nam hij later weer terug. Zo erg was het toch ook weer niet. Tenslotte hadden honderden uren brexit-debat Engeland ook ‘niks opgeleverd’.

Maar is dat een reden het oké te vinden dat de prime-minister de oppositie met een slinkse manoeuvre helemaal de pas afsnijdt?

Om je over dedain voor het parlement zorgen te maken, moet je misschien ervaring hebben met een land waar er voor politieke oppositie überhaupt geen ruimte was. De Vlaamse filosofe Alicja Gescinska woonde tot haar zevende in Warschau, een jaar voor de Wende vluchtte het gezin naar België. In haar nieuwe boek, dat in oktober verschijnt, maakt ze zich kwaad over het besmettelijke wantrouwen tegenover politiek en parlement. Want dat sómmige politici zich onfatsoenlijk gedragen, is geen reden aan te nemen dat politiek een verrot bedrijf is, betoogt ze. Het laat alleen zien dat het volksmenners weinig kan schelen als het imago van de politiek schade oploopt. Sterker nog, het komt hun goed uit, want hoe vaker je het parlement neerzet als een bende inefficiënte ruziemakers, des te begrijpelijker wordt het om datzelfde parlement buitenspel zetten als dat zo uitkomt, een situatie waar we nu vast een voorproefje van krijgen.

Volksophitsers

Dat Boris Johnson zich daarbij beroept op ‘de wil van het volk’ zou extra argwaan moeten wekken. Historicus Ian Buruma vergeleek Boris Johnson in NRC Handelsblad al met een een volkstribuun in het laat-republikeinse Rome. Net als Johnson kwamen deze volksophitsers zelf meestal uit de allerhoogste kringen, maar dat belette hen niet tekeer te gaan tegen ‘de elite’. Zo wisten ze het gezag van de Senaat effectief te ondermijnen. “Er was vast veel mis met de patriciërs en de Senaat”, schrijft Buruma, “maar het resultaat van de populistische demagogie was het einde van de republiek en het begin van keizerlijke tirannie.” Ruim baan voor de grote leider!

Het is een eigenaardige politieke logica, maar langzamerhand zo gewoon geworden dat je er amper meer van opkijkt. Politici die het parlement minachten, zetten niet langer zichzelf te kijk als dubieuze figuren die beter een ander ambt hadden kunnen kiezen, ze slagen erin het gezag te ondermijnen van dát wat ook hun politieke vrijheid garandeert. Het alternatief is niet iets om naar uit te kijken.

Wat is daar nou erg aan? Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden