Coalitievorming

Wordt dit een korte formatie, zoals de VVD wil, of juist een lange?

Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD).  Beeld Werry Crone
Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD).Beeld Werry Crone

Zorgt de coronacrisis dit jaar voor een korte formatie of komt er toch een maandenlang onderhandelingsproces? Als het aan de VVD ligt, gaat een nieuw kabinet al binnen enkele weken van start, maar D66 lijkt juist uitgebreid de tijd te willen nemen.

Voormalig partijleider Alexander Pechtold schetste afgelopen vrijdag alvast hoe D66 de formatie wil laten verlopen. Bij het tv-programma De Vooravond zei hij: “Eerst uitgebreid investeren in de verhoudingen, daarna goed de tijd nemen om te praten over de inhoud. Nederland heeft een stabiel en agenderend kabinet nodig, zonder dat er tussendoor opnieuw verkiezingen komen. Als ergens rond de zomer een kabinet komt, is dat ook mooi.”

Dat zag VVD-verkenner Annemarie Jorritsma donderdag heel anders: die vond juist dat Nederland ‘gisteren al’ een nieuwe regering nodig heeft. Maandag start zij samen D66-verkenner Kajsa Ollongren met het ontvangen van de zeventien fractievoorzitters om te horen welke coalities op draagvlak kunnen rekenen. Uiterlijk 30 maart moeten ze met een verslag komen, zodat de nieuwe Tweede Kamer hierover kan debatteren en er een informateur kan worden aangesteld.

VVD wil met CDA

Voor de VVD is de keuze voor een nieuwe coalitie vrij helder. Demissionair premier Mark Rutte verklaarde al dat het zijn voorkeur is om naast D66 met het CDA verder te gaan. Regeren met PVV of FvD heeft hij uitgesloten. Het CDA is hier nog niet meteen aan toe, na de forse verkiezingsnederlaag en het vertrek van de partijvoorzitter. De christendemocraten willen eerst hun nederlaag goed evalueren en dat kost tijd.

Inhoudelijk is het voor de VVD ook helder, want het allerbelangrijkste onderwerp is Nederland zo snel en goed mogelijk uit de crisis helpen. Over de andere grote thema’s moet de nieuwe coalitie later maar gaan praten, zei Rutte tijdens de campagne al.

null Beeld Berend Vonk
Beeld Berend Vonk

D66 wil met GroenLinks

Zo eenvoudig zal het niet gaan. D66-leider Sigrid Kaag hield de afgelopen dagen nadrukkelijk haar kaarten voor de borst. Ze gaf niet aan welke partij(en) haar voorkeur hebben, al heeft ze liefst een progressieve coalitie. En ze wil vooral op inhoud een coalitie vormen.

D66 ziet als grootste uitdaging voor het nieuwe kabinet dat er grote maatregelen worden genomen om het klimaat te redden en Nederland in 2030 aan de Parijs-doelstellingen te laten voldoen. Daarnaast zet D66 in op halvering van de veestapel om de stikstofcrisis aan te pakken en opdat er weer woningen kunnen worden gebouwd.

Juist op deze thema’s vindt Kaag VVD en CDA niet direct aan haar zijde. Deze partijen zetten in hun verkiezingsprogramma’s wel stapjes richting klimaatverbeteringen, maar onvoldoende om de doelen echt te realiseren, vindt D66. VVD en CDA willen de klimaat- en stikstofcrisis namelijk niet ten koste laten gaan van de economische bedrijvigheid, zeker niet nu Nederland eerst nog moet herstellen van de coronapandemie.

De nieuwe coalitie zal ook plannen moeten maken hoe ze na deze crisis gaan bezuinigen op de overheidsuitgaven, om daarmee de snel opgelopen staatsschuld aan te pakken.

D66 wil echter de komende vier jaar vooral investeren. Niet alleen in het milieu, maar ook in gelijke kansen, hervorming van de arbeidsmarkt en beter onderwijs.

Het zijn onderwerpen die D66 een stuk makkelijker kan realiseren als zij ten minste één partij aan haar zijde weet, die dezelfde maatregelen voorstaat. Dat zijn zeker GroenLinks en PvdA, maar op onderdelen ook SP, de ChristenUnie en de Partij voor de Dieren. D66 ziet het liefst GroenLinks als vierde partij in een kabinet, de VVD wil liever de PvdA.

GroenLinks en PvdA samen?

GroenLinks en PvdA spraken voor de verkiezingen af dat ze alleen samen tot een nieuw kabinet toetreden. De verkiezingsuitslag maakt echter duidelijk dat beide partijen te klein zijn om een progressief kabinet met D66 te vormen. En samen zijn ze niet per se nodig voor een meerderheidscoalitie.

PvdA-fractievoorzitter Ploumen liet direct na de verkiezingen al weten dat haar partij openstaat om te praten over regeren. Diezelfde dag herstelde ze zich: de PvdA zou dit alleen samen met GroenLinks doen. GroenLinks is in zetels echter bijna gehalveerd en de partij past vooral ‘bescheidenheid’, verklaarde fractievoorzitter Jesse Klaver. Of de twee partijen écht samen blijven optrekken, valt nog te bezien.

Lonken naar de SP

Premier Rutte lonkte tijdens de campagne ook opzichtig naar de SP, maar de anti-Europese houding van de SP is voor de pro-Europese Kaag een probleem. En de Partij voor de Dieren in een kabinet vindt zowel VVD als D66 een risico, omdat deze partij geen enkele bestuurservaring heeft.

De huidige coalitiepartner ChristenUnie is best bereid opnieuw te regeren. De partij heeft zich een betrouwbare partner getoond, maar voor ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers hangt regeren wel af van de ethische vraagstukken die D66 de komende periode wil realiseren. Kaag wil dat een onderwerp als voltooid leven een vrije kwestie in de Kamer wordt, maar Segers ziet dat niet zitten.

De ChristenUnie is ook faliekant tegen de D66-plannen om de veestapel te halveren. De komende week mogen verkenners Jorritsma en Ollongren beginnen met het ontwarren van deze kluwen.

Lees ook:

Een linkse fusie kan nooit het enige antwoord zijn op deze verkiezingsuitslag

Linkse partijen zijn verbijsterd: Hoe kon de VVD van premier Rutte verreweg de grootste worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden