Minister van financiën en CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra.

InterviewVerkiezingen

Wopke Hoekstra wil premier worden en Nederland in ere herstellen: ‘Er is erg weinig samenleving meer over’

Minister van financiën en CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra.Beeld Werry Crone

Hij weigerde aanvankelijk, maar nadat het CDA een beroep op hem deed, werd Wopke Hoekstra toch lijsttrekker. ‘We moeten onzekerheden nu niet vergroten, maar vertrouwen herstellen.’

“Ik vind echt dat het CDA, als brede volkspartij, de ambitie moet hebben om bij de verkiezingen de grootste partij van het land te worden. Dus dan ga ik het er met de nieuwe minister van Financiën over hebben wat die voor begrotingsnorm in gedachte heeft”, zegt minister Wopke Hoekstra van Financiën (45) fijntjes.

De nieuwe CDA-lijsttrekker wil premier worden. Zijn opvolger op Financiën mag de begroting weer op orde brengen. Hoekstra liet aan het begin van de coronacrisis de traditionele Zalm-norm los en kwam met miljarden aan steun, met een enorme staatsschuld tot gevolg. “Nederland heeft diepe zakken”, zei hij een jaar geleden, om duidelijk te maken dat het kabinet alles wilde doen om de economie overeind te houden.

Na een tumultueuze periode op Financiën gaat hij nu met VVD-premier Mark Rutte de strijd aan om het Torentje. Die staat in de peilingen een straatlengte voor, maar Hoekstra is optimistisch. In december nam hij plots het lijsttrekkerschap over van vicepremier Hugo de Jonge, de minister van Volksgezondheid. Die trok zich terug, omdat de coronacrisis al zijn tijd opslokte en er voortdurend politieke commotie was. Zo kwam het CDA uit bij Hoekstra, de man die ook al lang werd getipt als potentiële CDA-leider. Hoekstra kon niet weigeren. En hij geniet ervan, zegt hij in zijn werkkamer. “Ik ben een politieke alleseter, ik vind alles leuk. Deze rol is een enorm voorrecht, maar ook een enorme verantwoordelijkheid.”

Als nieuwe leider vraag je mensen advies. Wie zijn uw raadgevers?

“Ik was verrast toen Hugo ermee stopte. Ik zat aan het begin van de middag in de auto toen hij belde. Even later belde de partijvoorzitter. Ik heb daarna Ruth Peetoom gebeld, de vorige partijvoorzitter, en Marja van Bijsterveldt, (oud-partijvoorzitter en oud-minister, red). Maar ik spreek mensen links en rechts in de partij, ook oud-bewindspersonen. Ik weet niet of die het fijn vinden als ik daarover vertel.”

Die vinden dat vast niet erg.

“Met Jan Peter Balkenende heb ik uitstekend contact. Joop Wijn, Jan Kees de Jager en Ab Klink (voormalig staatssecretaris en ex-ministers, red.) spreek ik regelmatig. Zet er wel bij dat ik vast een paar mensen vergeet. Dries van Agt belde ik vorige week vanwege zijn verjaardag. Ik eet jaarlijks met hem, ben zeer op hem gesteld. Ik kijk met bewondering naar zijn kraakheldere verstand als 90-jarige en hoe lucide hij nog is. Ik houd van cijfertjes, maar ook van taal en Van Agts vermogen om te formuleren is ongeëvenaard. Hij heeft een buitengewoon gevoel voor humor. Dat spreekt mij ook aan.”

Welke politicus is uw voorbeeld?

“Als kleine jongen keek ik op de bank met mijn vader naar Ruud Lubbers op tv. Er was grote waardering voor wat hij deed in de samenleving. Wat ik van hem leer? Doorzetten onder moeilijke omstandigheden, als het moet tegen de klippen op.

“Lubbers was altijd aan het puzzelen om steeds weer een oplossing te vinden. Dat is belangrijk in dit land met alleen maar minderheden, waar niemand helemaal gelijk krijgt. Je moet het toch samen rooien. Dat zat er bij hem ingebakken. Ik hoop dat ik dat ook een beetje heb. Dat is heel Nederlands. In de 14de eeuw waren mensen hier al aan het overleggen. Dat zit in onze genen.”

In een tv-interview noemde u regeren met de PVV ‘niet voorstelbaar’. Is het toch een mogelijkheid?

“Ik ben consistent. In 2010, bij het congres over de gedoogconstructie met de PVV, was ik nog gewoon CDA-lid. Toen heb ik tegen samenwerking gestemd. Zo denk ik er nog steeds over. Het CDA kan alleen regeren met partijen die de rechtsstaat ten volle omarmen. Wat ik belangrijk vind, is dat je de zorgen van alle kiezers serieus neemt, dus ook van PVV’ers. En dat je daar goede, doordachte, fatsoenlijke antwoorden op probeert te formuleren.”

Bij het begin van de campagne, twee weken geleden, viel u de VVD nogal aan. Waarom?

“Ik breng een gebalanceerd en toekomstgericht CDA-verhaal. Wij willen de Nederlandse belofte in ere herstellen. Die is: wie hard werkt en goed zijn best doet, moet daarvoor worden beloond. Die moet erop kunnen rekenen het beter te krijgen. Als een kind talent heeft, moet het kunnen studeren. Wie goed zijn best doet op zijn werk, moet kunnen rekenen op een vast contract. Mensen moeten uitzicht hebben op een fatsoenlijk huur- of koophuis. Dat is voor mij in de kern wat een eerlijke economie is en daar moeten we werk van maken.

“Ik zie dat de samenleving hyper-geïndividualiseerd is, meer dan we ooit in de geschiedenis hebben gezien. Er is erg weinig wij, erg weinig samenleving meer over. Dat is één van de dingen die de coronacrisis laat zien. We hunkeren naar samenhang, naar saamhorigheid. Veel oplossingen kunnen we niet alleen organiseren.

“Ons verhaal gaat over meer dan het ik. We moeten toe naar een eerlijke, sterke en innovatieve economie en een veilige samenleving; die samenleving heeft op een aantal onderdelen echt correctie nodig. Daarin zit de dienstbare en betrouwbare overheid. We zitten nu middenin corona-ellende, maar hierna liggen al deze problemen weer pontificaal op tafel en misschien wel erger.”

In het verkiezingsprogramma wijdt het CDA het ‘geschokt vertrouwen van de burger in de overheid’ aan de liberalen. Maar uw partij zat zelf in bijna alle kabinetten de afgelopen twintig jaar.

“Ik ben van de nuance. Dit is een ontzettend mooi land. Tegelijkertijd zie je de problemen van de flexibele contracten, de schulden als je gestudeerd hebt. Je ziet hoe moeilijk jongeren een huis kunnen krijgen. Ik denk dat we van het leenstelsel af kunnen en jongeren meer zekerheid kunnen bieden. Dit type problemen is de afgelopen jaren aanzienlijk verscherpt en die moeten we oplossen. Want het gaat om zekerheid voor de hele grote groep welwillende Nederlanders. Het is in het belang van de hele samenleving dat deze groep vertrouwen houdt in de toekomst. De middenklasse is de ruggengraat van de samenleving.”

U wilt meer vaste contracten. Hoe?

“We wisten al voor corona dat het aantal mensen met kleine banen, de zzp’ers de afgelopen vijftien jaar nergens zo sterk is toegenomen als in Nederland. En we hadden al het rapport van de commissie-Borstlap, die hierover een verstandig verhaal vertelde. Natuurlijk kon je jezelf wijsmaken dat het prima ging met zzp’ers in de hoogconjunctuur. Maar wie waren de allereersten die vorig jaar hun inkomen met 60 en soms 100 procent zagen teruglopen? De zzp’ers in kwetsbare banen.”

Borstlap adviseerde het kabinet meer sociale zekerheid voor zzp’ers, meer vaste contracten en versoepeling van de ontslagregels. Wilt u dat advies opvolgen?

“Wat nu het meeste wringt, is het ontbreken van die vaste contracten. Ik maak mij niet druk over de zzp’er die drie keer modaal verdient. Maar mensen die werken als zzp’er of met een flexibel contract, hebben geen vangnet meer. Terwijl dat vangnet kenmerkend is voor Nederland, dat we allemaal wat afdragen en een beetje op elkaar passen. Ik ben er voor om het advies van Borstlap breed te volgen. Maar timing is hier belangrijk. De kern is dat we de groei van het aantal zzp’ers een halt toeroepen. Versoepeling van regels voor ontslag kan wel even wachten, want het is cruciaal dat we eerst zorgen dat we na deze crisis de economie weer op gang krijgen. We moeten nu niet de onzekerheden vergroten, maar het vertrouwen herstellen.”

Nadat u lijsttrekker werd, is het verkiezingsprogramma op een aantal punten gewijzigd. Wat was er mis?

“Er ligt een ijzersterk verhaal. Voor mij was het belangrijk dat wij bepleiten meer geld uit te trekken om grote volksziektes aan te pakken: kanker, alzheimer en obesitas. Ik heb in overleg gekeken welke accenten verstandig zijn om te leggen. De inclusieve samenleving is ontzettend belangrijk. Of het nu gaat over man en vrouw, homo-hetero, zwart of wit. Ik wil de anti-discriminatie van alle groepen aanscherpen. Ook voor mensen met allerlei achtergronden die nu het gevoel hebben dat zij er maar voor 90, 95 of 99 procent bij horen. Ik ben zeer voor individuele vrijheden en daar wil ik geen millimeter vanaf doen.

“Ik dacht er misschien twintig jaar geleden anders over, maar ik ben voor een verplicht vrouwenquotum in de top van het bedrijfsleven. Er is te weinig vooruitgang. Toen ik vijf jaar was, reed mijn vader elke dag in een rood kevertje naar zijn werk. In mijn klassieke beeld was dat zijn auto en dat zei ik ook. Mijn moeder begon te lachen en zei: ‘Hij rijdt er wel in, maar ik heb die auto betaald’. Ik kom uit een familie met heel zelfstandige vrouwen.

“Ik wil ook dat mensen anoniem kunnen solliciteren. Dat is onorthodox, maar belangrijk voor mensen die hier het beste van hun leven willen maken, maar toevallig niet Brandsma of Hoekstra heten. Het is frustrerend dat zij niet aan de bak komen, omdat ze een andere achternaam hebben.”

Het CDA zat de afgelopen jaren wat rechts van het midden. Is dat goed, of gaat u dat veranderen?

“Ik vind het mooi dat het CDA een brede volkspartij is die verbinding zoekt, perspectief biedt. Daarom praat ik ook over kinderen. We weten dat juist kinderen van ouders in armoede in de zomer veel opgedane kennis verliezen. Dat heet in de wetenschap de summer slide. Kinderen die geen ouders hebben die ’s avonds voorlezen uit Pinkeltje of een ander boek, hebben een probleem.

“Die achterstand zullen we nog extremer zien na corona en we hebben de plicht daar wat aan te doen. We gaan met leraren bespreken wat het beste werkt, maar scholen moeten meer aandacht besteden aan lezen. Daarin hebben ook ouders een taak.

“En als een kind met een lege maag naar school gaat, is dat een dramatisch begin van de dag. Kunnen we het nou niet zo organiseren dat een kind in ieder geval een ontbijt krijgt en dat er ruimte is voor een schoolreisje, een sportvereniging?”

Soms zijn ouders niet in staat hun kind te helpen.

“Dat klopt. Volwassenen in armoede hebben zorg over allerlei onderwerpen. Hun concentratie is weg. De Rotterdamse ombudsman concludeert dat er best veel regelingen zijn om mensen in schulden en armoede te helpen, maar dat mensen door de bomen het bos niet meer zien.

“Dat heeft ook te maken met de dienstbare en betrouwbare overheid. We hebben geen loket meer waar je naartoe kan. Je kunt een e-mail sturen, soms een nummer bellen. Maar er zijn ook situaties waarin mensen graag iemand van vlees en bloed spreken. Daarom moet elke gemeente zo’n loket terugkrijgen.

“Als je kijkt naar de gezinnen met de grootste problemen, dan staan er tientallen hulpverleners klaar. Alleen het organiseren van al die hulp is al een dagtaak. De overheid doet een heleboel goed, we hebben fantastische ambtenaren, maar we zijn overgeorganiseerd. Het is lastig om de weg te vinden, dingen simpel, pragmatisch en eenvoudig te regelen. En soms is de efficiency te ver doorgeslagen.

“Het is geen onwil, maar het is te ingewikkeld geworden.”

Lees ook:

Hoekstra, Klaver en Ploumen trappen stuk voor stuk hun campagnes af met een aanval op Rutte en de VVD

De lijsttrekkers van CDA, GroenLinks en PvdA brengen vandaag de verkiezingscampagne op stoom. Zij richten alle pijlen op VVD-lijsttrekker Mark Rutte, die al tien jaar premier is en de grootste populariteit geniet.

Voor veel CDA’ers was de ‘premierwaardige’ Hoekstra al jaren de droomkandidaat voor het lijsttrekkerschap

Voor veel CDA’ers was Wopke Hoekstra altijd al de droomkandidaat. Hij wordt de nieuwe partijleider.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden