AnalyseFormatie

Wopke Hoekstra praat nog mee over de formatie, maar het wordt voor hem en het CDA steeds lastiger

Wopke Hoekstra staat de pers te woord na zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Beeld EPA
Wopke Hoekstra staat de pers te woord na zijn gesprek met informateur Mariëtte Hamer.Beeld EPA

CDA-leider Wopke Hoekstra heeft al zijn tijd en energie nodig om de crisis in zijn partij te bezweren. Mogelijke coalitiepartners willen weten met welk CDA zij te maken hebben.

Is het CDA na het tot uitbarsting komen van de affaire-Omtzigt nog een geschikte coalitiepartner? Is het beter om te ‘herbronnen’ in de oppositie? Dreigt een partijscheuring?

Allemaal vragen die Wopke Hoekstra niet wil en niet kan beantwoorden.

Maandag moest de CDA-leider opnieuw aantreden bij informateur Mariëtte Hamer, voor gesprekken met zijn collega-fractieleiders Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Lilianne Ploumen (PvdA).

Maar waar zijn zelfvertrouwen en eisenpakket dagelijks groter werden nadat Pieter Omtzigt zich enkele weken terug definitief ziek meldde, klinkt Hoekstra maandag weer bescheiden. De formatie heeft nu geen prioriteit voor het CDA, zegt hij voor en na zijn gesprekken bij Hamer. “U zult begrijpen dat ik de komende weken in de eerste plaats bezig ben met het CDA.”

Hoekstra zal in ieder geval nog tot na 5 juli zijn handen vol hebben aan zijn partij. Op die dag verschijnt het rapport van de commissie-Spies, die de verkiezingsnederlaag onderzoekt. Het uitlekken van de bijdrage van Omtzigt vorige week leidde diens vertrek in. Naast het evaluatierapport komt er binnenkort mogelijk ook een partijcongres. Leden hebben hiervoor handtekeningen verzameld. Volgens de initiatiefnemers zijn dat er genoeg om een extra congres af te dwingen. In het hele land komen deze dagen afdelingen bijeen om te praten over de crisis.

CDA: donateurs kopen geen invloed op de partij

In de uitvoerige – en uitgelekte – notitie van Pieter Omtzigt zat een stukje dynamiet verborgen: drie sponsoren van het CDA zouden volgens hem bijna een miljoen euro hebben gedoneerd en konden daardoor invloed uitoefenen op de koers en het programma van de partij.

Maandagavond heeft het CDA in een verklaring laten weten ‘iedere suggestie’ dat er iets niet in de haak zou zijn, verre van zich te werpen. Het partijbestuur schrijft in die verklaring dat het CDA ruim een miljoen heeft ontvangen van één donateur: Hans van der Wind, die rijk is geworden met de distributie en verkoop van schoolboeken.

Van der Wind is al vijftien jaar geldschieter van de partij en is tevens voorzitter van de commissie fondsenwerving. In die hoedanigheid is hij ‘onderdeel het campagneteam’. Volgens het CDA heeft hij, net als de andere donateurs, ‘op geen enkele manier de inhoudelijke koers van de partij kunnen beïnvloeden’.

Hoekstra sluit een verzoeningspoging niet uit

Na afloop van het gesprek dat PvdA-leider Lilianne Ploumen en Jesse Klaver (GroenLinks) met Hamer hadden, riep Ploumen op “een beetje vaart te maken” met de formatie. Hoekstra zal de onderhandelingen echter slechts op halve kracht kunnen voeren, zolang hij de crisis aan het bezweren is. Ook omdat hij niet precies weet hoeveel steun Omtzigt nog heeft in zijn partij. Vooralsnog hebben alle Kamerleden trouw gezworen aan de CDA-fractie, maar pas als Omtzigt in september terug is van ziekteverlof en officieel zijn eigen fractie begint, weet Hoekstra zeker of niet meer Kamerleden het CDA zullen verlaten. Maandag sloot de CDA-leider een verzoeningspoging niet uit. “Ik zou dolgraag willen dat hij weer terugkomt. Maar Pieter Omtzigt heeft zelf gezegd: ik neem nog rust en ik ga de andere kant op. Dat heb ik te respecteren.”

De twijfels over de stabiliteit van het CDA brengen de formatie in nog onzekerder vaarwater. De toekomst van de partij is ongewis, daarom willen de mogelijke coalitiepartners weten met welk CDA zij praten. VVD-leider Mark Rutte, die de christendemocraten al van begin af aan in een nieuw kabinet wil, weigert twijfels aan de stabiliteit van zijn gedroomde coalitiepartner toe te laten. RTL Nieuws vroeg de premier tijdens de Navotop in Brussel of hij het CDA nog als stabiele bestuurderspartij zag. Daarop antwoordde Rutte volmondig: “Ja. Ja.”

Rutte zet het liefst de huidige coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie voort. Die variant heeft, na het vertrek van Omtzigt, nog 77 zetels in de Tweede Kamer. Voor zo’n coalitie zijn wel de nodige koppen koffie tussen D66-leider Sigrid Kaag en ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers nodig. De magie tussen de twee partijen is al enige tijd uitgewerkt.

Na zijn gesprek met Hamer en Hoekstra herhaalde Segers dan ook dat de twee linkse partijen PvdA en GroenLinks nu als eerste in aanmerking komen voor formatiegesprekken. Die bevestigden na afloop van hun gesprek nog maar eens dat zij elkaar tijdens de formatie zullen vasthouden.

Inmiddels zijn twee andere meerderheidsvarianten definitief afgevallen. Door het vertrek van Omtzigt is een kabinet van VVD, D66, CDA en Volt of JA21 numeriek uitgesloten. Segers opperde daarom een andere variant, die noodgedwongen steeds nadrukkelijker klinkt. “Er zijn heel veel opties. Waaronder ook een minderheidskabinet.”

‘Het beste wat het CDA kan doen is allemaal volledig uitstappen en met Pieter Omtzigt meegaan’

Ze stemmen soms al decennia lang op de partij, maar in het kielzog van Pieter Omtzigt verlaten ze nu het CDA. Twee CDA-stemmers over waarom ze zich niet meer thuis voelen bij de partij. ‘Pieter Omtzigt wordt weggezet als lastpak.’

Koos en Wijnie Nieuwenhuyse, 70 en 69 jaar oud, komen uit ‘t Veld

Wijnie Nieuwenhuyze-Gootjes (69) komt uit een echt CDA-gezin. “Ik denk dat zeker de helft van de familie op die partij stemt”, vertelt ze. Haar vader was ooit nog gemeenteraadslid voor het CDA in Heerhugowaard, maar als die zou zien wat er nu gebeurt met ‘zijn’ partij, “dan zou hij zich omdraaien in zijn graf”, denkt zijn dochter. “Pieter Omtzigt heeft belangrijke dingen aangekaart. Wat er met de kinderopvangtoeslag is gebeurd is toch om je dood te schamen? Je ziet hoeveel voorkeurstemmen hij daarmee heeft gehaald. Maar nu wordt hij weggezet als een lastpak”

Echtgenoot Koos Nieuwenhuyze (70) luistert ook mee met het telefoongesprek. “Ik ben blij dat ik niet op het CDA heb gestemd”, voegt hij toe. Zijn stem ging dit keer naar D66, hoewel hij in het verleden ook weleens voor de Christendemocraten ging. “De waarden waar het CDA ooit voor stond, tégen onrecht en vóór een menswaardig bestaan voor iedereen, zijn te ver naar de achtergrond geraakt. Het beste wat het CDA kan doen is allemaal volledig uitstappen en met Pieter Omtzigt meegaan. Dan groeien ze weer als partij.”

Koos en Wijnie Nieuwenhuyse. Beeld
Koos en Wijnie Nieuwenhuyse.

Yme Drost, 59, letselschade-expert uit Hengelo. Was tijdens de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen lijstduwer voor de partij.

Toen Yme Drost zaterdag de verklaring van Pieter Omtzigt las waarin hij bekend maakte de partij te verlaten, besloot hij direct ook zijn lidmaatschap op te zeggen. “Hoe kan ik lid blijven van een partij als er dingen gebeuren die ik niet met mijn eigen normen en waarden in overeenstemming kan brengen?”, legt hij uit. “Er is veel gebeurd de afgelopen tijd. Pieter heeft geprobeerd het in zijn memo voor de commissie van Liesbeth Spies uiteen te zetten. Al zou daar maar de helft van waar zijn, dan is het nog steeds schandalig. De afgelopen maanden is fout op fout op fout gestapeld, en het lijdend voorwerp van al die fouten is een mens van vlees en bloed. Een man die ziek thuis zit door toedoen van zijn eigen partijgenoten, die hem uitmaakten voor ‘nazi’ of een Hitlersnorretje tekenden op zijn foto. Natuurlijk is Pieter Omtzigt niet perfect. Geen mens is perfect. Maar wat nu gebeurt gaat echt veel te ver.”

Yme Drost. Beeld
Yme Drost.

Lees ook:

Het vertrek van Omtzigt plaatst het CDA in een onmogelijke spagaat

Het dramatische vertrek van Pieter Omtzigt levert het CDA een ingewikkeld dilemma op. Regeren ligt niet meer voor de hand. Maar de oppositie is een zeer onaantrekkelijke plek.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden