ColumnBas den Hond

Wisconsin kan het verschil maken tussen Donald Trump en Joe Biden

In Wisconsin kunnen, pandemie of niet, dinsdag de Democratische kiezers naar de stembus om hun voorkeur uit te spreken voor presidentskandidaat Joe Biden of Bernie Sanders.

Ze zullen misschien in de rij moeten staan – hopelijk netjes op zes voet (1,83 meter) afstand. Zulke rijen zijn toch al gebruikelijk bij Amerikaanse verkiezingen, maar nu is de kans erop nog groter, want kiezers zullen maar mondjesmaat in de stemlokalen worden toegelaten. Vanwege besmettingsgevaar natuurlijk, maar naar verwachting ook uit gebrek aan personeel. De vrijwilligers in de stembureaus zijn vaak ouderen en dus extra kwetsbaar. Velen van hen hebben hun medewerking al afgezegd.

Zijn ze gek geworden daar in Wisconsin? Dat vinden Alaska, Hawaii en Louisiana wel – die zouden zaterdag 4 april hun voorverkiezing hebben gehouden, maar zagen daar vanaf. Louisiana koos voor uitstel, Alaska, Wyoming en Hawaii gaan de verkiezing per post afwikkelen.

Dat laatste had gouverneur Tony Evers van Wisconsin ook graag gewild, maar hij had te maken met forse politieke tegenstand. Hij is Democraat, maar moet zien te werken met een door de Republikeinen beheerste volksvertegenwoordiging. Die wilde niet van uitstel weten. Evers stapte naar de rechter, maar die verklaarde zich onbevoegd.

De Republikeinen hebben ook plattere redenen

Evers nam wel een aantal maatregelen om zo min mogelijk mensen te dwingen naar de stembus te komen: kiezers die per post willen stemmen, hoeven niet te zorgen dat hun stembiljet dinsdag aangekomen is, een week later is ook nog goed. Daarover stapten de Republikeinen weer naar de rechter, maar ze kregen ongelijk. Nadat ze ook in hoger beroep hun neus stootten, hoopten ze zondag op ingrijpen van het Hooggerechtshof.

Waarom dat fanatisme, in een tijd dat je de kiezers liever in huis dan op straat hebt?

Formeel gaat het de Republikeinen om respect voor het democratische proces. “Als mensen naar de supermarkt kunnen, dan kunnen ze ook gaan stemmen”, zei senator John Cornyn uit Texas. En president Trump schilderde vrijdag stemmen af als bijna een heldendaad: “Je gaat naar een stemhokje en laat jezelf trots zien.”

In onbewaakte ogenblikken geven Republikeinen ook plattere redenen op. Toen Trump een interview gaf aan de rechtse zender Fox News voelde hij zich kennelijk zo onder ons dat hij zich liet ontvallen: “Als je meegaat [met wat de Democraten willen] dan krijg je nergens in het land ooit nog een Republikein verkozen.” En over een plan in Georgia om de kiezers automatisch een stembiljet toe te sturen, zei de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden van die staat: “Dat wordt een ramp voor Republikeinen en conservatieven in Georgia. Als elke kiezer er een krijgt, zal dat zeker de opkomst vergroten.”

Dat is de kern van het conflict. De Republikeinen gaan ervan uit dat een hoge opkomst gunstig is voor hun politieke tegenstanders en dat is, zeggen de Democraten, de motivatie voor al hun standpunten rond het stemmen. Zo lijkt het jarenlange ijveren van Republikeinen voor een verplicht identiteitsbewijs voor kiezers vooral bedoeld om het studenten en armen moeilijk te maken. Die hebben voor het verkrijgen van de juiste papieren vaak het geld niet over.

Sanders zou binnenkort weleens kunnen opgeven

Of ook stemmen per post voor de Republikeinen zo ongunstig is als ze kennelijk denken, valt nog te bezien. Daar maken veel ouderen gebruik van, en die stemmen relatief vaak republikeins. Maar stemmen per post is ook een uitkomst voor mensen die het hoofd boven water houden met meerdere laagbetaalde banen, en misschien helemaal geen kans zien om op verkiezingsdag in de rij te gaan staan om te stemmen. Daar zitten weer meer Democraten tussen.

Voor de voorverkiezingen in Wisconsin, en de andere voorverkiezingen die nog moeten worden gehouden, maakt het allemaal niet zo heel veel uit. De verwachting is dat Joe Biden weer veel afgevaardigden zal winnen naar de (ook uitgestelde) Democratische conventie. Zijn enige overgebleven tegenstander, senator Bernie Sanders, zou binnenkort weleens kunnen opgeven; een deel van zijn staf, inclusief zijn campagneleider, adviseert hem dat.

Maar als de coronacrisis nog lang duurt, wordt al of niet per post stemmen ook belangrijk voor de landelijke presidentsverkiezingen van 3 november. En daarop zijn die schermutselingen in bijvoorbeeld Wisconsin zeker van invloed, want hoe kiezers mogen stemmen, dat maakt in eerste instantie elke staat zelf uit. Volgens de Republikeinen in het Congres in Washington moet dat zo blijven, uit respect voor die grondwettelijke taakverdeling. Maar de Democraten werpen tegen dat de federale overheid vaak genoeg eisen heeft gesteld aan de kwaliteit van verkiezingen – bijvoorbeeld toen halverwege de vorige eeuw veel zuidelijke staten het stemmen door zwarte Amerikanen vrijwel onmogelijk maakten.

Ze vinden daarom dat stemmen gemakkelijker moet worden gemaakt: per post, of in alle rust in een stembureau in een periode voor de officiële verkiezingsdag. Dat moet wel op zo’n manier gebeuren dat fraude voorkomen wordt, en daarom moet er snel over besloten worden. De Democraten hopen daar geld voor beschikbaar te maken in het komende vierde steunpakket voor de coronacrisis. Daar zijn de eerste voorzichtige onderhandelingen afgelopen week over begonnen.

De Republikeinen willen voorlopig niets van zo’n verkiezingenhoofdstuk in het nieuwe steunpakket weten. En uit strategisch oogpunt hebben ze daar groot gelijk in. Hun president won het Witte Huis in 2016 met maar kleine marges in een aantal sleutelstaten. Volgens een recent onderzoek van twee politicologen, van de universiteiten van Maryland in de VS en Queensland in Australië, zou het openstellen van de stembureaus gedurende drie weken in plaats van één dag voor verschuivingen hebben gezorgd die groter waren dan die marges. Meer vrouwen en jongeren zouden zijn gaan stemmen. En Hillary Clinton was president geworden dankzij overwinningen in staten waar ze in werkelijkheid verloor: Florida, Michigan, Pennsylvania en... Wisconsin.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden