null Beeld -
Beeld -

Plein 2Stadhouderskamer

Wie wil weten of de formatie opschiet, moet de komende weken de Stadhouderskamer in de gaten houden

Is het een voorteken voor een langslepende kabinetsformatie? In de antieke vergaderzaal op het Binnenhof waar de onderhandelingen begonnen zijn over een nieuw kabinet, hangt een metershoog wandkleed. Het beeldt de Romeinse god Vertumnus af, de god van de herfst. Hij houdt een tros druiven in de hand, rijp voor de oogst.

Het kan bijna niet anders of het moet de fractievoorzitters die in deze zaal neerstrijken, af en toe door het hoofd schieten: als dat maar niet betekent dat de formatie weer tot diep in het jaar gaat duren. Waar de onderhandelaars ook gaan zitten in de zaal, Vertumnus blikt hen aan, rechtstreeks, of via een van de spiegelwanden. Er valt niet aan te ontkomen.

De kabinetsformatie speelt zich de komende tijd weer af in de Stadhouderskamer, de plek op het Binnenhof met paleisachtige grandeur. Net als in 2012 en 2017 zal in deze zaal het nieuwe kabinet moeten worden gesmeed. De gang naar de Stadhouderskamer is een nieuwe traditie. Sinds de koning geen rol meer heeft in de formatie en de Tweede Kamer zelf de zoektocht uitvoert, is dit de plek waar het moet gebeuren, nu al voor de derde keer. Er hoort een plek van allure bij, vindt de Tweede Kamer.

Tegenstrijdig beeld

Het leidt tot een bijna tegenstrijdig beeld: koning Willem-Alexander heeft geen rol meer, maar de formatie strijkt neer in de werkkamer van een van zijn voorouders. De Stadhouderskamer was het domein van stadhouder Willem V, prins van Oranje. De zaal is nog bijna volledig zoals hij eruitzag bij zijn vlucht naar Engeland voor de Franse bezetting in 1795. Wel is sinds de vorige formatie een modern meubelstuk toegevoegd: een airco-apparaat, dat schuilgaat achter een lelijk kamerscherm. Bij de vorige kabinetsformatie was het in de zaal zo koud of smoorheet, dat de onderhandelaars op een gegeven moment weigerden er nog te zitten.

Wie wil weten of de formatie opschiet, moet de komende weken nog een detail van het meubilair in de gaten houden, de stoelen. De klassieke fauteuiltjes met blauw fluwelen zitting die er nu staan zijn niet echt comfortabel. Bij de formatie van 2017 werden ze verruild voor moderne bureaustoelen, vanaf het moment dat de onderhandelingen écht vaart kregen.

Langste naoorlogse formaties:

Rutte III (225 dagen)
Van Agt I (208 dagen)
Den Uyl (163 dagen)
Rutte I (127 dagen)

De grote attractie van de Stadhouderskamer is dat de zaal vele uitgangen en vluchtwegen kent. De fractievoorzitters kunnen kiezen: meestal staan de meeste camera’s bij de speciale ‘formatie-ingang’ op het Binnenhof. Publiek wacht hen achter dranghekken op. Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) verschenen er vorige week na de mislukte verkenning.

Geen geschikte locatie

Met cameraploegen voor de deur en grote ramen waarachter al snel iets te zien is van buiten, vinden veel fractievoorzitters de locatie eigenlijk helemaal niet geschikt voor echte onderhandelingen. Informateur Herman Tjeenk Willink verplaatste de hele boel in 2017 een keer naar zijn tuin in Scheveningen, toen de zaak was vastgelopen. Ook verhuisde de formatie in die zomer een tijdlang naar het Johan de Witthuis, vanwege de binnentuin waar Rutte, Buma, Pechtold en Segers de benen konden strekken. Verstokte roker Wouter Koolmees kon zijn rookpauzes er makkelijker organiseren.

De kunst in de Stadhouderskamer dateert uit ongeveer 1790, ontdekten historici pas een paar jaar geleden. De muurschilderingen zijn gemaakt door de Belgische kunstenaar Antoine Plateau. Hij kreeg de opdracht de zaal in te richten naar de laatste mode, met veel verwijzingen naar de toen net ontdekte opgravingen in de Romeinse stad Pompeï. Naast de god van de herfst, schilderde hij ook Ceres, de godin van de akkerbouw.

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw. Lees eerdere afleveringen hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden