Plein 2Afwezigen

Wegblijven van Prinsjesdag, ooit een (groen-)rode traditie, tot het virus uitbrak

De koning en koningin komen in de auto naar de Grote Kerk, de parlementariërs mogen geen gast meenemen en sommigen blijven zelfs weg uit vrees voor het virus. Weinig lezers van Plein 2 zullen zo’n bijzondere Prinsjesdag hebben meegemaakt als die van dit jaar. Geen rijtoer in de Glazen Koets naar de Ridderzaal, geen schoolkinderen met vlaggetjes in de Haagse straten en slechts een kwart van de normale duizend aanwezigen bij de troonrede.

Zo’n vijftien VVD-Kamerleden heeft afgezegd omdat ze het vanwege corona niet zien zitten. Of bang zijn voor een Grapperhausje, wie zal het zeggen. Ook in de CDA-fractie wordt naar verluidt nog nagedacht. Dit jaar is het aanwijzen van een designated survivor – de politicus die verplicht elders verblijft – in ieder geval een fluitje van een cent.

Ander twistpunt: de plannen om de Kamerleden per bus van het Binnenhof naar de Grote Kerk te brengen. Dat is lopend 450 meter, maar de burgemeester van Den Haag vreest dat er anders te veel voorbijgangers blijven kijken naar al die hoedjes. En ja, in de bus moet iedere burger een mondkapje op. Een politiek beladen lapje stof, dus heeft een aantal Kamerleden – we noemen hier geen partijen – bezwaar gemaakt bij Kamervoorzitter Arib. Die belooft niemand te dwingen in de bus te stappen, je mag ook lopen. Iets om rekening mee te houden met de hakken.

Toen alles nog normaal was, waren er ook afzeggers voor Prinsjesdag. Van oudsher uit de socialistisch-anarchistische hoek, in navolging van Ferdinand Domela Nieuwenhuis. De SDAP, de voorloper van de PvdA, had in 1911 de derde dinsdag van september uitgeroepen tot actiedag voor de invoering van het algemeen kiesrecht. De ‘rode dinsdag’ was succesvol: in 1918 was het zover. Bij de verkiezingswinst van de SDAP in 1925 gingen daarom stemmen op: moest het niet eens afgelopen zijn met die boycot van de troonrede? 

Een jaar later was het zover. In net pak of zwart pak, de socialisten keerden terug in de Ridderzaal, al bleven er enkele gewetensbezwaarden. Een kleine oprisping was er nog in 1929, toen iemand na het ‘Leve de koningin’ ook ‘Leve de prins’ riep. De socialisten bleven vervolgens weer vier jaar thuis. Na de Tweede Wereldoorlog draaiden zelfs de communisten bij. Hun bewondering voor Wilhelmina zal een rol hebben gespeeld.

Sadet Karabulut (SP) blijft weg bij de troonrede. Beeld ANP

De bekendste troonredemijders van recente tijden komen – het moge geen verrassing zijn – eveneens uit de rode hoek, de SP. Een totale boycot is het niet langer, maar Kamerlid Sadet Karabulut zet de traditie voort. Ook de groene hoek doet mee: GroenLinks telde jarenlang meerdere Kamerleden die op de derde dinsdag even wat anders te doen hadden.

Eén groen Kamerlid zal dit jaar in het bijzonder gemist worden: Marianne Thieme, die afscheid nam als leider van de Partij voor de Dieren. Juist door haar aanwezigheid op Prinsjesdag vestigde zij elf jaar, met haar hoeden en jurken, de aandacht op bedreigde dieren, insecten en zeeën, en op het gebrek aan vrouwen in de politiek.

Helaas voor al die afzeggers heeft hun wegblijven geen enkel effect op het verloop van de bijeenkomst in de Grote Kerk. Dat is officieel een Verenigde Vergadering van beide Kamers onder leiding van de voorzitter van de Eerste Kamer. Als er geen beraadslagingen of stemmingen plaatsvinden, is volgens het Reglement van Orde geen quorum of presentielijst nodig. Vier mensen zijn voor de wet voldoende: de voorzitter, twee griffiers en de koning.

En het kan altijd nog gekker: zelfs de koning hoeft niet aanwezig te zijn. Dus mocht Willem-Alexander corona krijgen of nog wachten op zijn testuitslag, dan mag een minister de troonrede voorlezen.

Wegblijvers:

1.Koningin Wilhelmina in 1908 omdat ze in verwachting was
2.Koningin Wilhelmina in 1911 uit onvrede over de Tweede Kamervoorzitter
3.Koningin Wilhelmina in 1947 omdat ze ziek was

De Gouden Koets in 1935Beeld ANP

In de rubriek Plein 2 leest u over belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden