ProfielJoost Eerdmans

Wat wil Joost Eerdmans met JA21?

Joost Eerdmans (JA21) vertrekt bij de Tweede Kamer na een gesprek met verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66). De verkenners spreken met alle zeventien beoogde fractievoorzitters over mogelijke regeringscoalities.  Beeld ANP
Joost Eerdmans (JA21) vertrekt bij de Tweede Kamer na een gesprek met verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66). De verkenners spreken met alle zeventien beoogde fractievoorzitters over mogelijke regeringscoalities.Beeld ANP

Premier Rutte wil met D66, CDA en JA21 onderhandelen over een nieuw kabinet. Het programma van de partij van Joost Eerdmans maakt samenwerking met D66 zeer ingewikkeld, al werkte hij eerder samen met de liberalen.

Voorlopig heeft het motto waarmee JA21 campagne voerde, effect gesorteerd. Joost Eerdmans noemde zijn club een ‘fatsoenlijk rechtse’ partij, ‘zonder complottheoriën en gekkigheid’. Anders dan veel rechts-populistische voorgangers kan JA21 volgens hem wél verantwoordelijkheid aan en zo voorkomen dat de VVD over links gaat regeren.

VVD-leider Mark Rutte heeft wel oren naar die boodschap, en wil als eerste praten met D66, CDA en JA21. Vooral de zeven zetels die de Forum-afsplitsing al heeft in de Eerste Kamer zijn verleidelijk voor de premier. Een VVD-D66-CDA-JA21-kabinet komt daarmee in de buurt van een meerderheid in de senaat. Rutte had zich meer verdiept in de machtsbasis dan in het programma van JA21, bleek na zijn gesprek met verkenners Jorritsma en Ollongren. “We moeten onderzoeken waar ze precies voor staan.”

Forum-ideeën in nettere bewoordingen

Het verkiezingsprogramma van JA21 leest als een opgekuiste versie van het Forum-programma. Niet zo gek, aangezien Eerdmans en medeoprichter Annabel Nanninga nog maar vier maanden geleden uit de door racisme en antisemitisme in opspraak gekomen partij stapten.

Veel Forum-ideeën keren terug, in nettere bewoordingen. JA21 spreekt niet van een ‘partijkartel’, maar van een ‘hecht bolwerk van gevestigde partijbelangen’. Waar Baudet de publieke omroep wil ‘saneren’, vindt Eerdmans, een graag geziene gast aan menig talkshowtafel, dat de NPO ‘bijsturing’ nodig heeft.

Eerdmans ging woensdag gretig in op de uitnodiging van Rutte. Voor deelname aan een kabinet wil hij toezeggingen op migratie, klimaat- en EU-beleid. Op die terreinen doet JA21 vergaande voorstellen, die met name ingewikkeld zijn voor Sigrid Kaag van D66. Het aantal asielzoekers en migranten wil JA21 tot een minimum beperken en de EU moet worden ‘afgeslankt’. JA21 ontkent klimaatverandering niet, maar de partij wil geen geld investeren in het tegengaan van opwarming, wel in het verhogen van de dijken en het opvangen van overtollig water. Kolen- en gascentrales mogen openblijven en er moeten nieuwe kerncentrales gebouwd worden.

Het programma van JA21 is ook op andere terreinen zeer conservatief, dan wel extreem. De partij wil een debat over de termijn waarbinnen abortus mogelijk is. Het voorstel om islamitisch onderwijs in te perken, is in strijd met de grondwet.

Een steeds rechtsere koers en strategische fouten braken Eerdmans in Rotterdam op

(Vlnr:) Hugo de Jonge (CDA), Salima Belhaj (D66), burgemeester Ahmed Aboutaleb en Joost Eerdmans van Leefbaar Rotterdam tijdens de overhandiging van het coalitieakkoord in het stadhuis. Beeld ANP
(Vlnr:) Hugo de Jonge (CDA), Salima Belhaj (D66), burgemeester Ahmed Aboutaleb en Joost Eerdmans van Leefbaar Rotterdam tijdens de overhandiging van het coalitieakkoord in het stadhuis.Beeld ANP

Op het eerste oog lijkt het ondenkbaar: een coalitie met daarin D66 én rechts-populist Joost Eerdmans. Toch werkten ze al eerder samen. Al verliep die samenwerking hoe langer hoe moeizamer.

In Den Haag komt Eerdmans twee oud-collega’s uit het Rotterdamse stadhuis tegen. In 2014 timmerde hij als leider van Leefbaar Rotterdam met huidig vicepremier Hugo de Jonge (CDA) en Tweede Kamerlid Salima Belhaj (D66) een college in elkaar. Saillant: bij de totstandkoming van die coalitie hadden op de achtergrond Kaags voorganger Alexander Pechtold en huidig minister Wouter Koolmees een grote vinger in de pap. Er was hun veel aan gelegen om het college met Leefbaar tot een succes te maken.

Leefbaar was veruit de grootste partij geworden en Eerdmans liet al direct zijn harde punten op integratie, zoals een quotum voor Oost-Europeanen, varen. Wel ging zijn wens voor ‘asowoningen’ in vervulling en Rotterdam kreeg een keihard armoedebeleid, met een tegenprestatie voor de bijstand en strenge fraudecontroles. D66 en Leefbaar vonden elkaar in het vervangen van grote aantallen sociale woningen voor huizen voor welgestelden. Vooral op persoonlijk vlak liep de samenwerking gesmeerd.

Steeds radicaler

De verhoudingen verslechterden nadat Geert Wilders aankondigde dat de PVV in 2018 zou meedoen aan de raadsverkiezingen in Rotterdam. D66 en CDA, die eerder nog tandenknarsend hadden moeten toezien hoe Eerdmans en Wilders gebroederlijk een vorkje prikten, kwamen steeds vaker in aanvaring met Leefbaar, dat opschoof naar rechts. Het dieptepunt werd bereikt toen Leefbaar de komst van een azc niet steunde en de bewoners van de wijk Beverwaard opriep om verhaal te halen bij burgemeester Aboutaleb die het besluit kwam toelichten. De burgemeester kreeg de volle laag van woedende buurtbewoners.

In de campagne van 2018 zette Leefbaar de radicalere koers voort. Eerdmans wilde islamitische winkels uit winkelstraten weren en de partij ging een samenwerking aan met Forum voor Democratie. Leefbaar werd weer de grootste, maar Eerdmans’ weigering om het los-vaste pact met Forum te verbreken was slechts een van de vele inschattingsfouten die hij in de onderhandelingen maakte. Hij had niet door hoeveel weerstand hij en Leefbaar inmiddels opriepen. VVD, GroenLinks, PvdA, D66, CDA en ChristenUnie besloten samen een college te vormen, Leefbaar stond vier jaar aan de kant. Vanuit de oppositie brieste Eerdmans over ‘kiezersbedrog’.

CV Joost Eerdmans

Joost Eerdmans (50) kent veel partijen van binnenuit, en dat is niet alleen omdat hij al jaren feesten aan het Binnenhof opluistert als DJ Jopie. Hij begon ooit bij het CDA en zag als secretaris van burgemeester Ivo Opstelten Pim Fortuyn zijn opwachting maken in het Rotterdamse stadhuis, na diens grote zege bij de raadsverkiezingen van 2002. Eerdmans viel toen voor het rechts-populisme. Hij kwam namens de LPF in de Tweede Kamer, een poging om via EénNL terug te keren mislukte. Hij werd achtereenvolgens wethouder voor Leefbaar Capelle en Leefbaar Rotterdam. Aanvankelijk wilde hij dit jaar met Forum voor Democratie weer in de Kamer komen. Na de partijscheuring over het racisme binnen jongerenvereniging JFVD richtte Eerdmans met nog een aantal afsplitsers JA21 op.

Lees ook:

Tweede dag formatie: ‘Doe recht aan de rechtse stemmen van de kiezers’

Onder meer SGP en JA21 vinden dat er recht moet worden gedaan aan de rechtse voorkeur van de kiezer. Ook premier Rutte wil eerst centrumrechtse coalities onderzoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden