Brexit

Wat wil Boris Johnson van de EU? Zijn brexitvoorstel in vier punten

EU-onderhandelaar Michel Barnier in Brussel. Beeld AP

Waarin verschilt het brexit-voorstel van premier Johnson van het akkoord dat zijn voorganger May met de EU sloot? En wat zijn vanuit de EU bezien de grootste bezwaren?

1 Dubbele grens en risico van smokkel

Het Ierland/Noord-Ierland-protocol in het oorspronkelijke brexit-akkoord was al ingewikkeld, maar het nieuwste Britse tegenvoorstel is veel complexer. Voor veel goederen wordt het Ierse eiland een soort vrijhandelszone, maar tegelijk komt er voor andere producten wel degelijk een douanegrens tussen Ierland en Noord-Ierland. Ook verrijst er een andere handelsbarrière in de Ierse Zee, tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland, dat een aparte status krijgt, dichter tegen de EU aan.

Toen Brussel dat ooit zelf voorstelde, was het huis in Londen te klein. “Geen enkele Britse premier zal daar ooit mee instemmen”, zei Theresa May over zo’n interne handelsgrens, die het Verenigd Koninkrijk minder verenigd maakt. Nu stelt Johnson het zelf voor.

Daarnaast blijft de EU beducht voor de risico’s van smokkel via Noord-Ierland. Handelaars van over de hele wereld kunnen misbruik maken van de lakse controles aan de grens met Ierland. Zo krijgen ze via een roestige achterdeur toegang tot een EU-markt van honderden miljoenen consumenten. Het Britse plan geeft daar geen enkele oplossing voor.

2 Aard van de douanecontroles

Op een andere manier probeert het Britse voorstel de eenheid van het koninkrijk wel in stand te houden, door te stellen dat Noord-Ierland na afloop van de overgangsperiode samen met de andere delen van het VK één douanegebied zal vormen. Alleen zo kan het land handelsakkoorden sluiten met de rest van de wereld.

Dat maakt douanecontroles op het Ierse eiland onvermijdelijk. Die zullen dan niet plaatsvinden aan de grens met Ierland zelf – een schrikbeeld voor Londen én Brussel – maar gedecentraliseerd’, op bedrijfsterreinen. Dat betekent ook dat Ierland moet toestaan dat Noord-Ierse douaniers op Iers grondgebied werken, en andersom.

Die technologie is nog verre van volmaakt, maar Johnson denkt dat dit tijdens de overgangsperiode wel in orde komt. Deze niet-juridische smeekbede om vertrouwen is voor de EU misschien wel het moeilijkst te verkroppen aan het Britse plan. “Wat we niet kunnen doen en niet zullen doen, is een juridische garantie (om de grens open te houden, red.) vervangen door een belofte”, zoals de Ierse premier Varadkar het vorige maand verwoordde.

3 De zeggenschap van het Noord-Ierse bestuur

In zijn poging de regeling ‘democratischer’ te maken (brexiteers noemden de gehate ‘backstop’-regeling de laatste weken steevast anti-democratisch), geeft premier Johnson behoorlijk veel zeggenschap aan het Noord-Ierse politieke bestuur. Dat moet nog vóór de afloop van de beoogde overgangsperiode zijn zegen geven aan de afspraak dat Noord-Ierland veel EU-regels blijft volgen om soepel grensverkeer met Ierland mogelijk te maken. Daarna krijgen de Noord-Ieren elke vier jaar de kans om de afspraak eenzijdig op te zeggen. Dat is de EU een gruwel. In feite krijgt een kleine partij als de Democratic Unionist Party daarmee mogelijk een vetorecht over beslissingen die alle 27 EU-landen raken. EU-onderhandelaar Barnier heeft dit al ‘onaanvaardbaar’ genoemd. De EU-landen zijn bereid om Noord-Ierland enige medezeggenschap te geven, maar Johnsons voorstel gaat in hun ogen veel te ver.

4 Egaal speelveld

Een onderbelicht aspect van Johnsons brexit-strategie is dat eerdere afspraken over een ‘level playing field’ (egaal speelveld) door Johnson naar de prullenbak zijn verwezen. In het oorspronkelijke brexit-akkoord belooft Londen dat het VK bepaalde normen en standaarden van de EU, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsrecht en milieu, blijft volgen, zeker als beide partijen vasthouden aan hun streven naar een soepele handelsrelatie. Anders kunnen de Britten de EU-economie valselijk beconcurreren door moedwillig onder normen te duiken waaraan bedrijven in de EU zich wel moeten houden. Doordat Johnson zich daarop niet wil vastleggen, verzwakt hij in EU-ogen zijn eigen onderhandelingspositie in toekomstig vrijhandelsoverleg tussen Londen en Brussel. De EU zal het VK dan immers veel minder toegang gunnen tot de EU-markt.

Lees ook:

Johnsons uitweg voor Ierse grenzen nog vol onzekerheden

Direct na zijn toespraak op het partijcongres van de Conservatieven stuurde premier Boris Johnson zijn langverwachte voorstel voor de scheiding met de EU naar Brussel.

De remainers juichen zacht, wachtend op de tegenzet van Boris Johnson

Parlementariërs hebben gesproken: een no-dealbrexit mag er niet komen. Wat hén betreft, want de uitslag van de machtsstrijd staat nog verre van vast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden