Gespreksverslagen

Wat stond er nog meer in de gespreksverslagen van de verkenners? ‘PvdA en GroenLinks allebei gaan we niet trekken’

Oud-verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning. Beeld ANP
Oud-verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

De openbaar geworden gespreksverslagen van de verkenningsfase bieden een uniek inkijkje in de kabinetsformatie, die normaal gesproken achter gesloten deuren plaatsvindt.

De openbaarheid van de gespreksverslagen raakt niet alleen VVD-leider Mark Rutte, maar zorgt ook een verdere frustratie van het formatieproces. Met wie lijsttrekkers het allerliefst samenwerken, wie ze absoluut niet kunnen pruimen, welke ogenschijnlijke principekwesties ze gemakkelijk laten varen – het ligt allemaal open en bloot op tafel, omdat de Tweede Kamer de onderste steen boven wilde.

VVD

Pijnlijk zijn uiteraard Ruttes vergeten woorden over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt: “Je moet wat met Omtzigt: minister maken”. Maar ook opvallend aan die passage in het gespreksverslag is hoezeer de VVD wil samenwerken met het CDA. Rutte hoopt dat het “CDA zich herpakt” na de tegenvallende verkiezingsuitslag. “Je hebt ze waarschijnlijk nodig”, zegt hij. En: “Het wordt erg ingewikkeld zonder het CDA”. Dat herpakken kan bemoeilijkt worden als Omtzigt meer stemmen voor zich weet te winnen dan CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra, verwacht Rutte.

De VVD-leider wil best met één linkse partij in de coalitie, maar niet met twee. “PvdA en GroenLinks allebei gaan we niet trekken.” Waarom zo’n ‘linkse wolk’, werpt hij ook op. Als hij dan toch moet kiezen, dan liever PvdA dan GroenLinks. Met GroenLinks wordt het naast D66 “wel heel veel klimaat”.

CDA

CDA-leider Hoekstra vertelt de verkenners een “heel lastige anderhalf jaar achter de rug” te hebben en rept van “grote terughoudendheid aan onze kant”. De CDA-fractie niet staat te springen om mee te regeren, zegt Hoekstra ook. Hij voelt meer voor het voeren van oppositie. “Ons potentieel was op een gegeven moment net zo groot als de VVD; wat er nu van over is, zijn vijftien schamele zetels”, zegt Hoekstra. De lijsttrekker wil zich niet laten verleiden tot het doen van uitspraken over de meest gewenste coalities. “Let’s cross that bridge when we get there.”

D66

D66-leider Sigrid Kaag wil een zo progressief mogelijk kabinet, het liefst met vijf partijen. Als het gaat om samenwerking met de ChristenUnie, werpt Kaag twijfels op over de medisch-ethische vraagstukken. “We gaan geen stap terug zetten”, zegt Kaag over de kwestie levensbeëindiging bij ‘voltooid leven’, waar de ChristenUnie fel tegen is. En mochten ze er wel uitkomen, dan nog voelt ze niet heel veel voor samenwerking. “We gaan niet nog vier jaar traineren.”

GroenLinks

Ondanks de tegenvallende uitslag is GroenLinks er weer helemaal klaar voor, zegt lijsttrekker Jesse Klaver. “Iedereen wil regeringsdeelname”, zegt hij ook over zijn fractie. Het halveren van de veestapel, waar GroenLinks tijdens de campagne voor pleitte, is “geen principekwestie”, aldus Klaver. Het onderwerp migratie kan wat hem betreft ook klein blijven. Over de samenwerking met linkse partijen zegt Klaver dat de PvdA dichter bij GroenLinks staat dan de SP. Over een andere linkse partij: “wat betreft stikstof is het voor de Partij voor de Dieren nooit goed genoeg”.

Partij voor de Dieren

PvdD-leider Esther Ouwehand vindt de verkiezingsuitslag niet representatief. Corona heeft de boventoon gevoerd, waardoor grote thema’s te weinig aan de orde kwamen. Ze maakt zich zorgen over de desinformatie van de partij van Thierry Baudet, Forum voor Democratie, maar noemt het een ‘belangrijk signaal’ dat de eerste vrouwelijke, zwarte lijsttrekker is gekozen.

JA21

De kersverse partij JA21 is blij met de rechtse meerderheid in de Kamer. Ondanks die rechtse meerderheid vindt lijsttrekker Joost Eerdmans een samenwerking met PVV of Forum voor Democratie niet realistisch. Het oud-raadslid uit Rotterdam is niet vies van samenwerking met D66. “Dat hebben we in Rotterdam ook gedaan.” Maar hij wil er wel iets voor terug. Op de vraag hoe stabiel zijn partij is, antwoordt hij: “Tja, hoe stabiel is CDA?”

Lees ook:

Dit gebeurde tot nu toe in de Kamer: Rutte wankelt door gaten zijn geheugen

Demissionair premier Mark Rutte beleeft het moeilijkste moment van zijn loopbaan. Kan hij na donderdag nog verder als VVD-onderhandelaar?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden