Syrië

Wat moet er gebeuren met de Syriëgangers? Deze opties heeft het kabinet

Het Syrische gevangenenkamp bij Ain Issa, waar veel IS-strijders zitten. Beeld AFP

Terughalen, in Irak berechten of het risico op ontsnapping nemen? De coalitie ruziet over het lot van de Syriëgangers.

De coalitie is diep verdeeld over de vraag wat er moet gebeuren met de Syriëgangers. In het noorden van Syrië zitten tienduizenden IS-strijders en hun families in kampen gevangen en onder hen bevinden zich volgens de AIVD zo’n vijftien mannen, veertig vrouwen uit Nederland en negentig kinderen met minstens één Nederlandse ouder. De Koerden die hen tot nu toe bewaakten hebben alle handen nodig in de strijd tegen Turkse milities. Welke opties zijn er en hoe reëel zijn die?

Berechting in Irak

Dit blijft het officiële standpunt van het kabinet, vooral uitgedragen door de VVD en het CDA. Misdaden moeten berecht worden in de regio waar ze gepleegd zijn, is het idee. Nederland heeft met zes Europese landen hierover een eerste gesprek gehad met de Iraakse autoriteiten. In dat land zou een tribunaal moeten komen. Onder welk recht dit tribunaal zou opereren – Irak kent de doodstraf – en andere lastige vragen zijn nog niet beantwoord. VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz zei dinsdag: “Het is heel belangrijk dat er werk wordt gemaakt van lokale berechting van Syriëgangers. Dat de Iraakse rechtbanken in sommige gevallen nog steeds de doodstraf hanteren, daar staat de VVD pragmatisch in.” 

Blijft de praktische vraag: hoe krijg je de gevangen naar Irak? Premier Rutte heeft altijd volgehouden geen mensen Syrië in te willen sturen om jihadisten op te halen, en dus ook niet om ze naar elders te transporteren. Dat zal niet veranderen nu de strijd is opgelaaid. Nederland heeft in het recente verleden bovendien medewerking aan de bewaking van de Koerdische gevangenkampen geweigerd. De kans is heel klein dat de Koerden ze komen brengen.

Een officieel VN-tribunaal

Het kabinet beloofde zich hiervoor in te zetten bij de Veiligheidsraad, maar ving bot. De optie van zo’n nieuw tribunaal kan rekenen op een veto van Rusland. Het Internationaal Strafhof in Den Haag is niet bevoegd, Nederland berecht immers zelf al Syriëgangers. Toch verzamelt een internationaal onderzoeksteam onder VN-paraplu wel bewijzen van oorlogsmisdaden in Irak, vooral van de massamoord op de jezidi’s en van de wandaden in het voormalige IS-bolwerk Mosul. Irak werkt aan het onderzoek mee. De verzamelde bewijzen zouden ook bij rechtszaken in Europa van pas kunnen komen.

Berechting in Nederland

Hiervoor pleit D66 sinds kort, de ChristenUnie overweegt het. Volgens D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma is er een ‘kantelpunt’ bereikt. De opgelaaide oorlog vergroot het risico dat grote groepen IS-gangers ‘onder de radar’ naar Europa terugkeren. Dan is het veiliger om hen hier te berechten en zo controle te houden, is de gedachte. Nederland heeft bovendien al enkele rechtszaken gevoerd; gemiddeld krijgt een Syriëganger zo’n zes jaar celstraf. Ook droeg een rechter de Nederlandse staat op alles in het werk te stellen om enkele IS-vrouwen en hun kinderen naar Nederland te halen, zodat de vrouwen hun eigen proces kunnen bijwonen. Het feit dat Nederland in de zomer twee weeskinderen terughaalde, bewijst dat de overheid ondanks haar ontkenning toch samenwerkt met Koerdisch-Syrische autoriteiten. Ook boden de Amerikanen eerder aan een luchtbrug op te zetten voor de Nederlandse Syriëgangers. Maar nu de VS vertrekken uit Syrië is dat aanbod waarschijnlijk verlopen.

En anders?

De meeste Nederlandse Syriëgangers bevinden zich nu nog in het Koerdische deel van Syrië, waar de Turken nog niet zijn. Maar de vrees bestaat dat de Turken gevangen jihadstrijders zullen gebruiken als drukmiddel tegen Europa, net als ze nu al doen met vluchtelingen. Een andere angst is dat de restanten van IS moed putten uit de nieuwe chaos in Syrië en hun gevangen genomen broeders zullen bevrijden. In totaal houden de Koerden zo’n 12.000 IS-mannen gevangen, van wie een derde buitenlander. Het grootste kamp, al-Hol, waar de Nederlanders zitten, telde tot voor kort een paar honderd bewakers op bijna 70.000 gevangenen. De beveiliging van de kampen verzwakt met de dag.

Lees ook:

Wat wil Nederland met zijn jihadgangers? Daar moet het kabinet ineens snel over beslissen

Jarenlang rekenden Nederland en andere Europese landen erop dat de Koerden en de VS hun jihadgangers wel gevangen hielden. Door de aanstaande Turkse invasie van Noord-Syrië valt dat plan in duigen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden