Blauwe boek

Wat ministers wel en niet mogen: dit staat er in het ‘blauwe boek’

Groepsfoto met een deel van het zojuist beëdigde kabinet-Rutte IV in Paleis Noordeinde. Beeld ANP
Groepsfoto met een deel van het zojuist beëdigde kabinet-Rutte IV in Paleis Noordeinde.Beeld ANP

Welke cadeaus mag een minister aannemen? Wie betaalt zijn jacquet? De regels voor bewindslieden staan in het ‘blauwe boek’ (hier te downloaden).

Bart Zuidervaart

Nieuwe ministers en staatssecretarissen vinden vandaag op hun bureau het Handboek voor bewindspersonen, beter bekend als het blauwe boek. Daarin legt de secretaris van de ministerraad helder uit wat wel en niet mag. Zo kan een escorte alleen bij hoge uitzondering worden aangevraagd.

Nevenfuncties

De aanstaande bewindspersonen hebben hun kennismakingsgesprek met formateur Mark Rutte al achter de rug. Dat was meer dan koffiedrinken. Rutte wil tijdens zo’n onderhoud zekerheid krijgen dat de nieuwe minister of staatssecretaris geen potentiële problemen meeneemt het kabinet in.

Een bewindspersoon moet bijvoorbeeld afstand doen van ‘relevante financiële of zakelijke belangen’. Alle betaalde en onbetaalde (neven)functies moeten worden neergelegd. Bovendien: ‘Bedacht dient te worden dat in dit kader ook de betaalde en onbetaalde functies, nevenfuncties, nevenactiviteiten en zeggenschapsrechten van partners en familieleden van kandidaat-bewindspersonen in de belangstelling kunnen komen te staan’. Zo werd toenmalig minister van infrastructuur Melanie Schultz in 2013 naar de Kamer geroepen nadat bleek dat haar partner belangen had in een bedrijf dat nauwe banden onderhield met haar ministerie. Uiteindelijk liep de kwestie met een sisser af.

Beschikbaarheid

De ministerraad vergadert op vrijdag, de onderraden vinden plaats op dinsdagochtend. Ministers moeten daar altijd voor beschikbaar zijn. Wat een lid van het kabinet in de Trêveszaal zegt, dient vertrouwelijk te blijven. ‘De ministerraad moet ongestoord en ongehinderd kunnen functioneren’, meldt het Handboek. Notulen krijgen het stempel ‘zeer geheim’. In principe worden ze na twintig jaar openbaar gemaakt. Bij hoge uitzondering werden vorig jaar notulen van een ministerraad uit 2019 gepubliceerd, nadat RTL Nieuws meldde dat ministers destijds bespraken hoe ze moesten omgaan met (te) kritische Kamerleden. Openbaarmaking was nodig om de toen toch al moeizame kabinetsformatie te kunnen redden.

Van bewindspersonen wordt ook verwacht dat ze altijd beschikbaar zijn voor het vragenuur van de Tweede Kamer, op dinsdag tussen 14.00 en 15.00 uur. Als de volksvertegenwoordiging een bepaalde minister wil spreken, dan moet deze komen. Alleen ziekte of een buitenlandse dienstreis is een geldig excuus om niet te verschijnen.

Pied-à-terre

Wie op een afstand van ten minste 50 kilometer van het ministerie woont, heeft recht op een pied-à-terre. Of zoals het Handboek het noemt: ‘een gemeubileerde verblijfsvoorziening’.

De dienstauto

Bewindspersonen moeten altijd gebruikmaken van de dienstauto met chauffeur, óók voor privéritten. Het heeft te maken met ‘redenen van bereikbaarheid en veiligheid’. Alleen tijdens meerdaagse vakanties worden ze geacht met de eigen auto te gaan. Tenzij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) anders beslist. Niet onbelangrijk: bewindspersonen moeten terughoudend omgaan met het aanvragen van een escorte.

Buitenlandse reizen

Dienstreizen zijn volledig voor rekening van het ministerie. Maar: ‘op buitenlandse reizen reist de partner van de bewindspersoon als regel niet mee. Ook niet voor eigen kosten.’

Kleding voor Prinsjesdag

Ministers en staatssecretarissen ‘dienen optimaal te worden gefaciliteerd om hun werkzaamheden te verrichten’. Dat betekent dat het ministerie alle noodzakelijke kosten vergoedt. Er zijn uitzonderingen. De huur en aanschaf van extra kleding (bijvoorbeeld voor Prinsjesdag) moet zelf worden betaald. Net als kosten voor ‘kleine ontvangsten thuis en partijgerelateerde activiteiten’. Bewindspersonen krijgen wel een vaste maandelijkse vergoeding ter compensatie van deze uitgaven.

Beveiliging

Beveiligingsmaatregelen zijn noodzakelijk. Het Handboek meldt: ‘De daadwerkelijke invulling is afhankelijk van de locatie, situatie, de dreiging en het risico. Het betreft maatwerk en medewerking is vereist. Het niveau van maatregelen kan geen onderwerp van onderhandeling zijn.’ Met andere woorden: mopperen over strenge beveiliging is geen optie. Als de autoriteiten het nodig vinden om een politiepost voor de deur te zetten, zoals onlangs bij het huis van minister Hugo de Jonge gebeurde, is dat geen onderwerp van discussie.

Cadeaus

Dringend advies aan de verse ministers en staatssecretarissen: wees terughoudend met het aannemen van geschenken. Cadeaus tot 50 euro hoeven niet te worden geregistreerd. Hoger geprijsde geschenken wel, ook als ze thuis worden bezorgd. En: ‘Eet- of drinkbare geschenken dienen om veiligheidsredenen extra kritisch bekeken te worden’. Directe vernietiging wordt geadviseerd.

Officiële ontvangsten

Alle bewindspersonen mogen het Catshuis in Den Haag gebruiken voor officiële ontvangsten van gasten. Premier Rutte moet daar wel toestemming voor geven, het is immers zijn ambtswoning.

Bewindslieden kunnen ook uitwijken naar Jachthuis Sint Hubertus in het Nationale Park De Hoge Veluwe. Er gelden beperkingen: maximaal acht personen en niet meer dan drie nachten. En de bewindspersoon moet wel gewoon betalen.

Een andere uitwijkmogelijkheid is het Johan de Witthuis in Den Haag, waar informateur Gerrit Zalm in 2017 dagenlang met de vier partijen onderhandelde over de vorming van Rutte III.

Lobbyen na het ministerschap

Tot slot, een gevoelige kwestie: kan een oud-minister lobbyist worden? Het handboek meldt: ‘Gewezen bewindspersonen zijn gedurende een periode van twee jaar na hun aftreden voor de medewerkers van hun voormalige ministerie niet aanvaardbaar als lobbyist’. Deze discussie laaide vorig jaar weer op, nadat Cora van Nieuwenhuizen haar ministerschap inruilde voor een lobbybaan in de energiesector. Het veroorzaakte een lawine van kritiek. De regels zijn als gevolg hiervan aangescherpt. Lobbyen wordt de eerste twee jaar na het vertrek moeilijker gemaakt. Op het eigen voormalige departement, maar ook op de andere.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden