Coronawet

Wat klopt er van de verhalen die rondgaan over de omstreden coronawet?

Demonstranten tijdens een vrouwenmars in Utrecht. Vrouwen voor Vrijheid organiseerde de actie om te protesteren tegen de spoedwet.Beeld ANP

Deze week debatteert de Tweede Kamer over de coronaspoedwet. Dankzij een akkoord met oppositiepartijen PvdA, GroenLinks, SGP en 50Plus is er in de Tweede Kamer genoeg steun. Toch klinkt ook nog altijd kritiek. Is dat terecht? 

In de volksmond heet de wet de ‘spoedwet’, maar inmiddels wordt er al maanden gesleuteld aan de tijdelijke coronawet die deze week in de Tweede Kamer wordt besproken. Het wetsvoorstel dat nu op tafel ligt, lijkt in veel opzichten niet meer op het voorstel dat in mei uitlekte. Sinds de Raad van State, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), vele juristen, Kamerleden én bezorgde burgers zich kritisch uitlieten zijn er grote veranderingen doorgevoerd.

Vorige week sloten de oppositiepartijen PvdA, GroenLinks, SGP en 50plus een akkoord met de coalitie. De oppositiepartijen zijn bereid om met de coronawet in te stemmen, onder de voorwaarden dat de verpleeghuizen niet nogmaals op slot gaan, dat het parlement een grotere rol krijgt bij het vaststellen van de coronaregels en dat boetes voor overtredingen worden verlaagd.

Hoewel er dankzij het akkoord brede steun is voor de coronawet, kreeg het kabinet woensdag toch kritiek. Veel Kamerleden vinden dat er in de voorbereiding van het wetsvoorstel fouten zijn gemaakt. De polarisatie die in de samenleving is ontstaan omtrent de coronaregels is volgens hen mede te wijten aan de ondermaatse eerste versie van de coronawet. In de woorden van SP-kamerlid Maarten Hijink: “De spoedwet heeft het wantrouwen van mensen gevoed.”

Ook met een paar aanpassingen is dat wantrouwen niet zomaar verdwenen. Terwijl Kamerleden zich binnen over de wet bogen, verzamelden zich rond het Binnenhof opnieuw demonstranten. Ook op sociale media klinkt volop kritiek. Wat klopt er nog van de verhalen die de ronde doen over de coronawet?

‘De coronawet zet de Grondwet aan de kant’

Het is een van de meest gehoorde beweringen over de coronawet, maar het klopt niet helemaal. Niemand zal ontkennen dat het gebod om anderhalve meter afstand te houden gevolgen heeft voor bijvoorbeeld het recht op vereniging. Toch is het daarmee niet automatisch in strijd met de Grondwet. Zoals Kathalijne Buitenweg van GroenLinks het in het debat verwoordde: “In een democratische samenleving zijn sommige mensenrechten absoluut, zoals het recht om niet gemarteld te worden, maar aan de meeste mensenrechten kunnen voorwaarden worden gesteld.” Een demonstratie mag bijvoorbeeld worden verboden als die een gevaar oplevert voor de openbare orde of de volksgezondheid.

Bovendien zijn er in de coronawet uitzonderingen opgenomen. Voor betogingen en kerkdiensten of andersoortige religieuze bijeenkomsten geldt de maximale groepsgrootte ook onder de coronaspoedwet nadrukkelijk niet. Natuurlijk kan het kabinet religieuze organisaties vragen zich aan overheidsadviezen te houden, zoals naar aanleiding van de ophef over de goedbezochte kerkdiensten in Staphorst is gebeurd. Maar de overheid kan kerken of moskeeën die dat niet doen niet dwingen om te sluiten.

Niet alle Kamerleden vinden die uitzondering voor religieuze bijeenkomsten wenselijk. Kamerlid Femke Merel van Kooten zei in het debat dat ze werkt aan een amendement om die uitzonderingspositie te schrappen. Volgens haar leiden uitzonderingen alleen maar tot extra verwarring. “Vrijheid van vereniging is ook een grondrecht”, zei ze tijdens het debat. “Het ene grondrecht is toch niet belangrijker dan het andere?”

Hoewel het onwaarschijnlijk is dat haar amendement voldoende steun zal krijgen, was het precies waar SGP-voorman Kees van der Staaij al voor vreesde. Maandag zei hij tegen het Reformatorisch Dagblad dat als die uitzonderingspositie uit de wet verdwijnt, hij zijn steun intrekt.

‘Het parlement wordt door de coronawet aan de kant gezet’

Ook dat klopt niet. Of althans, niet meer. Aanvankelijk waren er inderdaad grote zorgen over de rol die de Eerste en Tweede Kamer zouden spelen bij het vaststellen van eventuele nieuwe coronamaatregelen. Maar inmiddels is met oppositiepartijen afgesproken dat de coronawet zal worden aangepast, zodat volksvertegenwoordigers meer te zeggen krijgen. Nieuwe coronaregels moeten niet alleen een week voor ze ingaan naar de Eerste en Tweede Kamer worden gestuurd, de Tweede Kamer moet ook met de regels instemmen. Gaan de Kamerleden niet akkoord, dan gaat de maatregel niet in.

Op sociale media wijzen bezorgde burgers erop dat er nog steeds een belangrijke uitzondering is voor deze standaardprocedure. Het kabinet mag, als de nood zo hoog is dat nieuwe maatregelen direct in moeten gaan, nog altijd zelfstandig coronabeleid maken. Dat klopt tot op zekere hoogte, maar dat betekent niet dat de Tweede Kamer het beleid niet kan corrigeren. Niet alleen moet het kabinet als het voor deze noodoplossing kiest uitleg geven over waarom dat volgens de bewindslieden nodig was, de Tweede Kamer moet ook binnen een week alsnog instemmen met de maatregel. Doen de Kamerleden dat niet, dan vervalt de maatregel.

Waarom is de coronawet nodig?

Sinds het coronavirus vanaf maart in rap tempo om zich heen begon te grijpen, worden maatregelen die de verspreiding moeten tegengaan vastgelegd in zogeheten noodverordeningen. Die noodverordeningen, vastgesteld door voorzitters van de veiligheidsregio’s, zijn eigenlijk bedoeld voor acute crisissituaties, niet voor maatregelen die voor langere tijd gelden. Geen enkele volksvertegenwoordiger, nationaal noch lokaal, kan nu over de noodverordeningen stemmen. De coronawet moet het democratische alternatief voor de noodverordeningen worden. De wet functioneert als een raamwerk, waar nog extra maatregelen aan kunnen worden toegevoegd als dat in de toekomst nodig is. De wet geldt in eerste instantie voor drie maanden, maar het kabinet kan de wet verlengen als het besmettingsniveau daarom vraagt.

Lees ook: 

Akkoord spoedwet corona: geen bezoekverbod verpleeghuizen en Kamer krijgt laatste woord

De Tweede Kamer krijgt voortaan het laatste woord over coronamaatregelen. Dat staat in het nieuwe voorstel voor de bekritiseerde coronaspoedwet, waarover eindelijk overeenstemming is. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden