Politiek

Wat is informateur Tjeenk Willink nu aan het doen?

Informateur Herman Tjeenk Willink ontvangt Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER). Beeld ANP
Informateur Herman Tjeenk Willink ontvangt Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER).Beeld ANP

Na alle formatie-opwinding en de aanvankelijke patstelling, is het sinds de benoeming van informateur Tjeenk Willink stil geworden op het Binnenhof.

Informateur Herman Tjeenk Willink doet zijn werk in alle rust. Geen enkele fractievoorzitter weet zelfs of hij of zij opnieuw in de informatieronde wordt opgeroepen. Het is een beproefde strategie die Tjeenk Willink deze dagen toepast. Je koopt tijd en zorgt dat de emoties wat wegzakken, als het onderlinge wantrouwen of de tegenzin om samen te werken een kabinetsformatie in de weg staat.

De informateur analyseert dan eerst wat de maatschappelijke problemen zijn die in een nieuw regeerakkoord moeten worden opgelost. Daarna mogen partijen zich aansluiten die dezelfde analyse en maatregelen voor ogen hebben.

Deze meer zakelijke benadering hanteerde in 1994 ook PvdA-leider Wim Kok. Hij werd na meerdere mislukte formatiepogingen door toenmalig koningin Beatrix aangesteld. Kok moest alvast een ‘proeve van een regeerakkoord’ maken. Partijen die zich zowel in de analyse als de voorgestelde maatregelen herkenden, konden daarna aansluiten. Vooraf was onduidelijk met wie Kok uiteindelijk zou gaan regeren. VVD, CDA en D66 wantrouwden elkaar toen ook. Maar de PvdA hield alle opties open, waardoor Kok uiteindelijk een regering met VVD en D66 realiseerde.

Weinig vertrouwen

Tjeenk Willink doet iets vergelijkbaars. Hij sprak vorige week donderdag en vrijdag alle fractievoorzitters achter elkaar. De zeventien fractievoorzitters weten inmiddels goed dat hun gesprek straks openbaar wordt. Zij hebben daarom niet al hun kaarten op tafel gelegd. Na afloop benadrukte de ene na de andere partij nog maar eens officieel weinig vertrouwen te hebben in Mark Rutte als premier, vanwege de beschuldiging dat hij heeft gelogen.

Sinds deze officiële ronde is het stil geworden op het Binnenhof. De fractieleiders weten niet wanneer ze opnieuw bij Tjeenk Willink worden geroepen. De informateur regisseert zorgvuldig zijn eigen agenda. Hij laat zo laat mogelijk weten met wie hij wil spreken. En dat zijn deze week gesprekken met adviseurs van de overheid, zoals de Sociaal Economische Raad, het Sociaal en Cultureel Planbureau en de Nationale Ombudsman.

Voor de inhoudelijke analyse gaat het niet over het wantrouwen tussen de politieke leiders zelf, maar over het afgenomen vertrouwen van burgers in het functioneren van de overheid. Dat vertrouwen staat onder grote druk, zei SCP-directeur Kim Putters. En ombudsman Reinier van Zutphen verklaarde: “De overheid moet eerst maar eens tonen dat ze betrouwbaar kan zijn. Dan komt het vertrouwen misschien wel weer terug.”

Grootste pijn

Donderdag spreekt Tjeenk Willink met de drie demissionaire ministers die zich met het coronasteunpakket bezighouden. Hij wil zicht krijgen op hoe de economie deze zomer weer op gang gebracht kan worden en in welke sectoren de grootste pijn zit.

Tjeenk Willink hoopt op een succesvolle afkoelperiode. Met zijn analyse van de belangrijkste problemen en mogelijke oplossingsrichtingen, wil hij de politieke impasse doorbreken. De ratio moet uiteindelijk terugkeren. Politieke partijen zijn immers gekozen om de maatschappelijke problemen aan te pakken en de zorgen van mensen op te lossen, benadrukte de informateur bij zijn aantreden.

Als informateur bepleit hij ook een kleiner regeerakkoord, zodat er een andere bestuurscultuur met meer tegenmacht tegenover de regering komt. Maar er zijn veel politieke partijen in de Kamer, en elke coalitie wil vier jaar kunnen uitzitten. Daarom zijn regeerakkoorden altijd groot. Partijen die straks wellicht aan de formatietafel mogen zitten, hebben dan ook hun wensenlijstjes al klaar. Vooral de kleinere linkse partijen willen iets van hun wensen terugzien in een regeerakkoord, uit angst dat de rechtse meerderheid hun wensen anders wegstemt. Dat maakt een klein regeerakkoord nog lastig.

Lees ook:

De fractievoorzitters hebben nog geen vertrouwen in Rutte als premier
Hoe partijen denken over openheid en een andere bestuurscultuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden