Robert Oey

Wat als de burgemeestersvrouw een man is?

Robert Oey en Femke Halsema. Beeld ANP

Robert Oey lijkt, net als veel partners van politici, moeite te hebben met het leven in de schaduw van zijn vrouw, Femke Halsema. ‘Wat hij vergeet, is dat hij in een glazen huis woont.’

In het altijd rumoerige Britse parlement zit begin dit jaar parlementsvoorzitter John Bercow in het beklaagdenbankje. Op zijn Landrover zou een sticker zijn ontdekt met de tekst ‘Bollocks to Brexit’. Dat tast de onpartijdigheid aan van de voorzitter, klinkt het vanuit de zijde waar de conservatieve parlementsleden zitten.“Die sticker is bevestigd op de auto van mijn vrouw”, antwoordt Bercow. “En ik ben er zeker van dat de geachte heer niet de suggestie wil wekken dat een vrouw het eigendom is van haar echtgenoot. Ze is verantwoordelijk voor haar eigen mening. Die sticker is niet van mij en daar blijft het bij.”

Het is niet voor het eerst dat Bercow in een lastig parket belandt door zijn vrouw. Om geld op te halen voor autisme-onderzoek laat ze pikante foto’s van zichzelf maken en doet ze mee aan het realityprogramma ‘Celebrity Big Brother’. Toch blijft het stel erbij dat Sally haar eigen leven moet kunnen hebben, zelfs al levert dat gefronste wenkbrauwen op in de pers en het parlement dat Bercow voorzit.

De zaak doet denken aan de gefronste wenkbrauwen bij pers en raad in Amsterdam. In de zomer werd de zoon van burgemeester Femke Halsema opgepakt nadat hij op een verlaten woonboot foto’s maakte met een onklaar gemaakte revolver in de hand. Vorig weekend biechtte zijn vader, filmmaker Robert Oey, in NRC op dat de revolver van hem was. Het wapen dient als rekwisiet op de filmset van Oey en hij had het tijdelijk thuis in een la verborgen.

“Het is mijn werk. Dat daar een onklaar gemaakt wapen bijhoort, is voor mij volstrekt evident. Een cameralens of een wapen, dat is voor mij precies hetzelfde”, zegt Oey in het interview. Verschillende Amsterdamse partijen kijken daar anders tegenaan en vroegen deze week een debat aan. Het wapen had immers in de ambtswoning gelegen, ook al wist Halsema het niet.

De vraag doemt op of van partners van bestuurders verwacht kan worden dat ze hun eigen leven opgeven omwille van de baan van hun partner. Oey gaf in het NRC-interview aan dat hij dat niet van plan is, net als Sally Bercow. Oey wil naïef kunnen zijn, een onklaar filmwapen in huis kunnen hebben, tegen het verkeer in kunnen fietsen en op een laden-en-lossen-plek parkeren als dat uitkomt.

“Maar wat hij vergeet, is dat hij in een glazen huis woont”, zegt Michiel de Vries, hoogleraar integriteit aan de Radboud Universiteit. De Vries groeide zelf op als domineeszoon in een kleine gemeente in een tijd dat de dominee nog echt een van de notabelen van het dorp was. “Mijn vader maakte ons continu duidelijk dat we op moesten passen met wat we deden. Ik kon als zestienjarige echt niet dronken over straat lopen.”

Hendrik bracht Wilhelmina meermaals in verlegenheid

Het verbaast De Vries dat deze zaak tot zoveel ophef leidt. “Wij zijn niet zo preuts als Engeland waar alles waar een partner van een bestuurder bij betrokken is breed wordt uitgemeten in de pers. Dat dit nu toch gebeurt, past niet echt bij de Nederlandse mores.”

Wat dat betreft snapt De Vries Oey wel. “Ik vind het niet terecht als een bestuurder wordt aangesproken op het gedrag van de familie. Het is een natuurlijke reactie, hoor. Er kan een beeld ontstaan dat de bestuurder niet eens de eigen familie tot de orde kan roepen. Daarom zou de familie zich netjes moeten gedragen. Maar eigenlijk is dat natuurlijk onterecht.”

Er zijn niet veel vergelijkbare voorbeelden die Peter-Paul de Baar kent, historicus en voormalig hoofdredacteur van tijdschrift Ons Amsterdam. “Ja, het doet een beetje denken aan de rollen van de prinsen-gemaal Hendrik, Bernhard en Claus. Die hadden allemaal op hun eigen manier moeite met hun rol in de schaduw.” Hendrik bracht zijn vrouw Wilhelmina meermaals in verlegenheid door zijn geldgebrek en buitenechtelijke avonturen. Bernhard bracht Juliana in het nauw met de Lockheed-affaire, toen aan het licht kwam dat de prins begin jaren zestig steekpenningen ontving van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed. En Claus baarde opzien door bij een officiële gelegenheid demonstratief zijn stropdas af te doen.

Beeld Hollandse Hoogte / Patrick Harderwijk

Buiten het koninklijk huis zijn het vooral zakelijke belangen van partners die tot ophef leidden voor ministers en burgemeesters. Minister van volksgezondheid Edith Schippers kwam in de problemen door haar echtgenoot die als consultant in de zorg werkte. Schippers’ man zou geld verdienen met adviezen over hoe zorginstellingen ‘slim’ konden omgaan met door Schippers’ ministerie ingevoerde wetgeving. Daarmee werkte hij het beleid van zijn vrouw om de zorgkosten in te dammen tegen.

Haar partijgenoot Melanie Schultz van Haegen moest zich verdedigen in een spoeddebat nadat haar man bijna 3 miljoen euro had verdiend met de verkoop van zijn aandelen in een bedrijvenconsortium rond Kiwa. Dat keuringsinstituut verstrekte in opdracht van het ministerie van Schultz van Haegen vergunningen in de vervoersbranche. Dit leidde tot vermoedens van belangenverstrengeling.

Een man heeft moeite met een rol in de schaduw

“Opvallend is dat het ook bij deze gevallen om mannelijke partners gaat”, grinnikt De Baar. “Het lijkt erop dat mannen toch wat meer moeite hebben om zich te schikken in een rol in de schaduw. Er zijn nog steeds traditionele sekserollen die dat voor mannen blijkbaar lastig maken.”

Die rol in de schaduw was voor burgemeestersvrouwen in Amsterdam eeuwenlang gewoon, vertelt de histo­ricus. Tot aan het einde van de negentiende eeuw waren de vrouwen vrijwel onzichtbaar. “Met de vrouw van burgemeester Den Tex kwam er een omslag. Zij werd erevoorzitter van allerlei nette organisaties. Daarmee ontstond een traditie van de burgemeestersvrouw als beschermvrouwe: van de kraamverzorgsters tot de kinderpostzegels. De vrouwen werden ook steeds zichtbaarder en openden ook, in plaats van hun man, congressen.”

Maar een echt eigen leven leiden, deden ze niet. De Amsterdamse burgemeestersvrouwen waren vooral een verlengstuk van de functie van hun man. “Pas met de eerste echtgenoot van Ed van Thijn kwam daar verandering in”, zegt De Baar. Van Thijn trouwde vlak voor zijn aantreden met PvdA-Kamerlid Eveline Herfkens. “Zij heeft altijd aangegeven voorrang te geven aan haar eigen carrière. Voor haar opvolgers kwam er daarna ook meer ruimte voor een eigen leven.”

Dat merkte ook Elisabeth Patijn-Stroink. “Ik heb een hele goede tijd gehad, en heb nooit iets hoeven laten”, vertelt de weduwe van de voormalige Amsterdamse burgemeester Schelto Patijn. “Ik deed geen dingen namens mijn man, eigenlijk was ik zo anoniem als ik weet niet wat.” Het gezin Patijn kwam pas in de ambtswoning te wonen toen de kinderen al volwassen waren. “Om daar met een jong gezin te wonen lijkt mij wel zwaar. Je woont heel afgezonderd, gezellig met een buurman in tuin praten is er niet bij.”

Geen voorlichtingsmiddag

Een duidelijke lijn vanuit de overheid hoe mevrouw Patijn zich moest ge­dragen, was er niet. En eigenlijk is die er nog steeds niet voor partners van burgemeesters. Er zijn geen handlei­dingen voor de familie, geen voorlichtingsmiddagen of speciale trainingen. “Dat kan ook niet, in elk dorp en elke stad is het weer anders”, zegt Hilde Westera, directeur van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. “In sommige gemeenten is het gebruikelijk dat de partners meegaan met de burgemeester bij een bezoek aan een inwoner die honderd wordt. In andere gemeenten blijft de partner helemaal buiten beeld.”

Toch krijgen burgemeesters wel adviezen, van andere burgemeesters en vanuit hun partij. Theo van Eijk is coach voor nieuwe burgemeesters bij het CDA. Zelf was hij burgemeester van vijf verschillende gemeenten. “Ik wijs kandidaten altijd op wat het voor de partner en de kinderen betekent. Qua veiligheid, wat er maatschappelijk van ze verwacht wordt, maar ook hoe de samenleving tegen ze aankijkt”, zegt Van Eijk aan de telefoon.

Zijn eigen familie heeft zich nauwelijks hoeven aanpassen, zegt Van Eijk. “Toch?”, vraagt hij aan zijn zoon die naast hem staat. “Nee, ik heb nooit ergens last van gehad”, luidt het antwoord. Maar een echte voorbereiding heeft de zoon ook niet gehad. En natuurlijk leefde het gezin wel in een glazen huis. Dat geldt net zo goed voor het gezin van Bercow, voor de Patijns en voor de familie van burgemeester Halsema. Van Eijk: “Het feit is nu eenmaal dat iedereen in de gemeente weet wie je bent. En het journaille staat te popelen om je onder het vergrootglas te leggen.”

Lees ook: 

De vijftienjarige zoon van de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema is vorige maand aangehouden. 

Dat bevestigt de burgemeester in een brief aan de inwoners van Amsterdam. Daarin legt Halsema uit waarom het nieuws over haar zoon niet eerder naar buiten is gekomen.De zoon van burgemeester Halsema is in juli aangehouden vanwege  bezit van een nepwapen, volgens de advocaat was van ‘afschermen’ van de arrestatie geen sprake.

Correctie: in een eerder eversie van dit artikel stonden een foutieve functie en spelling van Hilde Westera. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden