Prikverplichting

Wanneer gaat vaccinatiedrang over in dwang?

Een flacon met het Janssen-vaccin op een GGD-priklocatie. Het vaccin is vooral populair onder jongeren, omdat de gevaccineerde aan een enkele prik genoeg heeft.  Beeld ANP
Een flacon met het Janssen-vaccin op een GGD-priklocatie. Het vaccin is vooral populair onder jongeren, omdat de gevaccineerde aan een enkele prik genoeg heeft.Beeld ANP

Voor een bezoek aan Feyenoord, een museum of gewoon het buurtcafé wil het kabinet een coronabewijs straks verplicht stellen. Wetgeving met dit doel is in de maak. Komt zo vaccinatiedwang dichterbij?

Minister Hugo de Jonge zal de eerste zijn om te benadrukken dat het kabinet vaccinatie tegen het coronavirus nooit verplicht zal stellen. Een coronabewijs is in Nederland te verkrijgen met een testbewijs of een genezenverklaring. Maar in de praktijk wordt het leven van ongevaccineerden een stuk lastiger én duurder. Tweedeling in de samenleving ligt op de loer, terwijl het demissionaire kabinet nog altijd volhoudt dat het een kloof wil voorkomen.

In de zomer nam het kabinet een motie van D66’er Jan Paternotte aan, met een krappe meerderheid van VVD, D66, CDA en Volt om mensen voortaan te laten betalen voor een toegangstest. In de praktijk laat dat nog even op zich wachten, maar gecombineerd met de andere aangekondigde maatregelen zullen de 1,8 miljoen ongevaccineerde Nederlanders straks bijvoorbeeld voor ieder bezoek aan hun favoriete café moeten betalen voor een test.

De argumenten voor deze koers ontleent het kabinet aan de enorme aanslag die de bestrijding van het virus heeft gepleegd op de economie én op de bewegingsvrijheid van mensen. Ook is er vanuit de zorg een nieuwe lobby gestart: een nieuwe piek aan (veelal ongevaccineerde) coronapatiënten kan het ic-personeel niet aan, waarschuwen de experts. Zorgpersoneel raakt gedemotiveerd, ruim 200.000 uitgestelde behandelingen moeten in de herfst nog worden weggewerkt.

Een leven zonder coronabeperkingen

Met meer dan tien miljoen volledig gevaccineerde Nederlanders die snakken naar een leven zonder coronabeperkingen is dat een valide argument. Maar er zijn ook tegenargumenten. De uitbreiding van het coronabewijs naar ‘wekelijkse’ activiteiten als cafébezoek en sportwedstrijden is iets anders dan een verplichting enkel voor grote evenementen en vliegreizen.

Onder de niet-gevaccineerden bevindt zich nog altijd een grote groep lager opgeleiden en arbeidsmigranten, voor wie betaald testen – wat je er ook van mag vinden – hun afstand tot de samenleving verder zal vergroten. Ook is het de vraag of nieuwe virusvarianten komend jaar niet ook gevaccineerden zullen treffen, zoals in een van de eerste gevaccineerde landen Israël nu gebeurt.

Ook op de werkvloer speelt de discussie over vaccinatiedrang. Hier richt het debat zich met name op de privacy: mag een werkgever vragen of een werknemer gevaccineerd is, of niet. En mag vervolgens ongevaccineerden de toegang tot kantoor of klanten ontzegd worden? Probleem in deze discussie is dat in de praktijk uiteindelijk altijd duidelijk zal zijn wie zich niet wil laten vaccineren én niet wil testen. Voor hen die wel een test willen, is er de vraag of de werkgever die straks zal betalen. Iedere 48 of 24 uur een test lijkt voor geen enkele werknemer vol te houden.

Geen fundamenteel debat

Een fundamenteel debat over de grens tussen vaccinatiedrang en -dwang heeft de Tweede Kamer nog niet gevoerd. Met de aangekondigde uitbreiding van het coronabewijs lijkt het kabinet zich nu vooral op de korte termijn te richten: voorkomen dat het virus deze herfst opleeft. De vraag is hoelang het kabinet nog kan volhouden dat dit doel te verenigen is met het voorkomen van een tweedeling in de dagelijkse praktijk.

Alleen met het pokkenbriefje mochten kinderen naar school

Nederland is lang niet altijd tolerant geweest voor gewetensbezwaarden tegen vaccinaties. Die situatie ontstond pas in de tweede helft van de vorige eeuw, toen de meeste besmettelijke ziekten flink waren teruggedrongen of zelfs uitgeroeid. Zo was in een groot deel van de negentiende eeuw inenting tegen de pokken verplicht voor kinderen, de groep die het meest werd getroffen door de dodelijke ziekte. Zij mochten slechts naar school met een vaccinatiebewijs, het ‘pokkenbriefje’. Ondanks verzet van Abraham Kuijpers ARP, een van de voorgangers van het CDA, die vreesde dat de ‘kleine luyden’ niet genoeg geld hadden voor thuisonderwijs. Pas vanaf 1939 kwam er met de Inentingswet officieel ruimte voor gewetensbezwaarden tegen het pokkenvaccin, die vrijstelling bij hun burgemeester moesten aanvragen. Daar kwam in 1975 een eind aan, toen de WHO de wereld pokkenvrij verklaarde.

Lees ook:

De vraag van Monic Slingerland, chef opinie van Trouw:

Mag uw werkgever weten of u al dan niet gevaccineerd bent?

Mag een werkgever ongevaccineerden weigeren?

Leaseplan doet het, en de vakbonden zijn woedend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden