Stikstof

Waarom Ruttes ‘ergste crisis in negen jaar’ nog niet voorbij is

Premier Mark Rutte in gesprek met vertegenwoordigers van de agrarische sector op het Catshuis over stikstof en Pfas. Beeld ANP

Waar is Rutte? Als De Telegraaf of de oppositie die vraag stellen, dan is er een groot politiek probleem. Afgelopen week was Rutte daarom overal, en vooral bij boeren en bouwers. De premier beleeft in zijn eigen woorden ‘de ergste crisis in de negen jaar dat ik premier ben’.

Boeren in Deurne kregen donderdagavond gelegenheid bij Rutte hun hart te luchten over de stikstofcrisis, op een lokale VVD-bijeenkomst. Woensdagmiddag was zijn luisterend oor voor boze boeren op het Catshuis, de ambtswoning van de premier, waar dinsdag de bouwers al mochten afstomen. Tussendoor zat hij nog ‘uren in de stikstof’ (Ruttes woorden) met coalitiegenoten en zijn ministersploeg, en het debat in de Kamer. De boeren in buurtschap Vinkenbuurt bij Ommen kregen vorige week al bezoek, net als bouwvakkers op een bouwplaats in Utrecht.

In deze persoonlijke ontmoetingen is de premier op zijn best. Luister maar naar de boeren die woensdag boos het Catshuis ingingen en er geroerd en tevreden uitkwamen. ‘Emotioneel’, ‘uitstekend’ en ‘persoonlijk’, zeiden ze over het gesprek met de premier. Rutte is van de uitgestoken hand, van een klein beetje stroop smeren, gecombineerd met geraffineerd slechtnieuwsmanagement. “Het is niet jullie schuld”, zegt hij tegen de boeren, “maar jullie zijn wel nodig voor de oplossing.”

Had Rutte eerder de regie kunnen pakken, zoals dat in Haagse termen heet? Veel kritiek op de stikstofaanpak van het kabinet komt neer op te weinig, en te laat. Zelf zegt hij al weken volop met stikstof bezig te zijn. Achteraf hadden dat misschien beter maanden kunnen zijn. De stikstofuitspraak van de Raad van State dateert van dit voorjaar.

Een premier die de regie pakt, krijgt snel ruzie

Toch is dat achteraf praten. Rond de zomer was er vooral lof voor het kabinet Rutte III, dat eindelijk op stoom kwam met een pensioenakkoord en klimaatafspraken. Ondertussen studeerde landbouwminister Carola Schouten nog op de stikstof, en moest VVD’er Johan Remkes met zijn commissie nog komen met de harde boodschap ‘niet alles kan’. Bovendien: een premier die keihard de regie pakt, zal in de Nederlandse verhoudingen snel ruzie krijgen. Dat is Ruttes stijl niet. Hij is de bemiddelaar, de beller, de verbinder in zijn ploeg.

Waarom is dit dan toch de ergste crisis in negen jaar? Rutte heeft al voor hete vuren gestaan. De woede en het verdriet rond het neerhalen van vlucht MH17 en de vluchtelingencrisis in 2015 vergden staatsmanschap en stuurmanskunst. Maar dat waren op de keper beschouwd crises van buitenaf.

Dit is anders. Met de stikstofcrisis staat de economie van Nederland vol in de schijnwerpers. De groei, de banen, de woningen, de wegen. Rutte en zijn ministersploeg worstelen met de vraag die de Club van Rome in 1972 al met ja beantwoordde: zijn er grenzen aan de groei? En het antwoord bevalt rechts Nederland, de achterban én de concurrentie op de rechterflank totaal niet. Daar klinkt het: Rutte slaat linksaf. Het zal ongetwijfeld onderwerp van gesprek zijn op het VVD-congres volgende week.

Binnen de coalitie schuurt het, en nu eens niet met het rebelse D66 of de principiële ChristenUnie. De stikstofcrisis is een oefening in incasseren voor CDA en VVD. En die oefening is nog lang niet voorbij, nu de hardste beslissingen over landbouw nog moeten komen.  Ook de Pfas-ellende, de gifstoffen in grond, is nog lang niet opgelost.

Voor Rutte zelf komt daar nog de nasleep van het ongemakkelijk optreden van CDA-minister Bijleveld bij. Zij overleefde vorige week haar Kamerdebat, maar niet zonder de pijlen ook op het ministerie van de premier te richten. Wist de premier al sinds 2015 van de tientallen burgerdoden bij een F-16-bombardement in Irak? “Daar staat me helemaal niets van bij”, was het Ruttiaanse antwoord. Toch wacht hem ergens de komende weken een debat, dat hem zomaar zelf in de gevarenzone kan brengen.

Lees ook:

De ergste stikstofpijn voor de coalitie moet nog komen

Stikstof is veruit het moeilijkste dossier voor het kabinet. En de pijn wordt nog veel erger. Als het nu al zo’n moeite kost, hoe moet dat dan bij volgende maatregelen? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden