null

AnalyseToeslagenaffaire

Waarom Rutte belang heeft bij een dramaloze val van zijn kabinet

Beeld Brechtje Rood

Deze kabinetscrisis is anders dan andere: de problemen zijn te groot om 'slechts’ af te treden. Waarom premier Rutte belang heeft bij een dramaloze val van zijn kabinet.

Als het kabinet vrijdag valt, met de nadruk op áls, dan zal het opstaan, het stof van de kleren afkloppen en verder gaan. Niet dat de aanleiding om af te treden niet ernstig genoeg is om bij stil te staan. De harde verwijten over het falen van de rechtsstaat in de toeslagenkwestie dreunen nog na in Den Haag. Het is juist de ernst van deze zaak én de coronacrisis, die maakt dat bijna iedereen belang heeft bij een ‘schone’ val zonder al te veel drama’s. En valt het kabinet (net) niet, ook dan zal het alles op alles moet zetten om het geschonden vertrouwen te herstellen.

Het ongekende onrecht dat de gedupeerde ouders is aangedaan, maakt dat het kabinet-Rutte nu al weken de politieke consequenties van het vernietigende rapport van de toeslagencommissie voor zich uit schuift. Het kabinet kan niet anders dan eerst de ergste brokken lijmen, de ouders ruimhartig en snel compenseren en een antwoord formuleren op de vraag hoe de informatievoorziening door de overheid in zo’n zwart gat kon veranderen. Over de noodzaak hiervan zijn alle partijen het eens.

Een noodzaak die ook burgers voelen, ondanks de verontwaardiging in de samenleving over de affaire. Slechts 8 procent van de Nederlanders wil dat het kabinet in z’n geheel opstapt, zo blijkt uit een gewogen peiling onder ruim 2300 volwassenen die het onderzoeksbureau I&O Research afgelopen weekend hield. Onder aanhang van oppositiepartijen is dit het dubbele, maar toch, een onverwacht kleine minderheid.

Doorgeslagen

Liever zien burgers dat het kabinet de problemen oplost die geleid hebben tot de doorgeslagen fraudebestrijding. Een op de drie vindt daarom dat sommige ambtenaren moeten vertrekken, 30 procent wil dat alleen bepaalde politici opstappen. PvdA-leider Lodewijk Asscher en minister Eric Wiebes noemen ze het vaakst, vanwege hun aandeel in de kinderopvangtoeslagaffaire. Ook de Tweede Kamer zou volgens een kwart van de Nederlanders bij zichzelf te rade moeten gaan hoe ze deze problemen in de toekomst kan voorkomen.

Oplossingen dus, en grondige hervormingen van de informatievoorziening en de doorgeslagen fraudebestrijding. Vrijdag doet het kabinet uit de doeken hoe het dat voor zich ziet. De Kamer wil dat er in ieder geval korte metten wordt gemaakt met de ‘Rutte-doctrine’. Onder deze premier groeide het gebruik op ministeries om talloze interne stukken als ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ te bestempelen en die daarmee buiten de openbaarheid te houden uit tot een hardnekkige gewoonte.

'Mentaal missionair’

Dat maakt deze dreigende val anders dan eerdere voortijdige eindes van kabinetten. Er zijn simpelweg nog te veel grote belangrijke knopen door te hakken, al zijn er bijna verkiezingen. Want in deze crisisweek kropen ook de Britse coronascenario’s onder de huid van de premier en zijn crisisteam. Rutte wil ‘mentaal missionair’ blijven in de strijd tegen het virus en daar horen ruime volmachten van het parlement bij. Woensdag gaf Rutte alvast een voorproefje met zijn smeekbede aan de Kamer om de invoering van een avondklok niet te blokkeren. Coalitiepartij D66 is tegen een avondklok, net als Rutte’s grootste electorale concurrent Geert Wilders.

Het derde kabinet-Rutte heeft z’n hoogte- en dieptepunten gekend, de verhoudingen zijn beproefd, maar het lijkt erop dat de ploeg van Rutte tot het einde toe de rangen gesloten houdt. Ook hier tekent het grote belang van een ‘schone’ val zich af. Het offeren van één of meer bewindslieden is voor Rutte weliswaar geen onontgonnen terrein, maar in deze omstandigheden vrijwel uitgesloten. Weliswaar verbiedt geen enkele regel een afgetreden minister of premier zijn partij aan te voeren bij de verkiezingen, maar daar denken Nederlanders anders over. Volgens het onderzoek van I&O Research vindt liefst 80 procent van de Nederlanders dat een afgetreden politicus geen lijsttrekker meer kan zijn. En wat er ook besloten wordt vrijdag door het kabinet, Rutte weet dat het op 17 maart aan de kiezers is.

Lees ook:

Kabinet stelt besluit over mogelijke val nog even uit

De politieke spanning in de coalitie loopt op. Kan het kabinet Rutte aanblijven na de toeslagenaffaire? Niemand sluit aftreden meer uit, ook de VVD niet. Een besluit hierover wordt vrijdag verwacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden