Nederlanderschap

Waarom het wachten op een paspoort voor 10.000 generaal-pardonners zo lang duurde

Ankie Broekers- Knol, demissionair staatssecretaris van justitie en veiligheid, komt aan op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad. Beeld Koen van Weel, ANP
Ankie Broekers- Knol, demissionair staatssecretaris van justitie en veiligheid, komt aan op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.Beeld Koen van Weel, ANP

De generaal-pardonners van 2007 krijgen eindelijk een paspoort. Dat zo’n tienduizend mensen zo lang moesten wachten, lag vooral aan beslissingen van VVD-bewindspersonen.

Zo’n tienduizend oud-pardonners krijgen alsnog een paspoort. Hun was in 2007 toegezegd dat ze in Nederland mochten blijven, maar tot nu toe konden zij zich niet laten naturaliseren. De aanvullende eis was dat zij een geldig paspoort, nationaliteitsbewijs of geboorteakte uit het land van herkomst moesten laten zien. Die eis laat demissionair staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (VVD) na lang aandringen per 1 november vallen. Dat heeft ze de Tweede Kamer, die hierop meerdere keren had aangedrongen, woensdagavond laten weten.

Waarom duurde deze strijd om een paspoort voor deze groep zo lang? In 2007 is de opluchting groot als zo’n 28.000 mensen een verblijfsvergunning krijgen via een generaal pardon. Niet alleen bij de asielzoekers zelf, maar ook instanties als de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) gaf deze beslissing lucht. In 2005 had de Algemene Rekenkamer vernietigend geoordeeld over de administratieve chaos en slechte communicatie van de IND. De groep asielzoekers wachtte minimaal meer dan vijf jaar, soms meer dan tien jaar op behandeling van hun procedure. Politiek lag het pardon heel gevoelig. Begin 2002 steigerden VVD en CDA nog over een pleidooi van Pim Fortuyn voor een generaal pardon voor uitgeprocedeerde maar wel ingeburgerde mensen.

Als staatssecretaris Fred Teeven (VVD) de regels niet opnieuw had verscherpt, had de hele groep pardonners zich na vijf jaar kunnen laten naturaliseren. Maar Teeven voert in 2009 een aanvullende verplichting in. Voortaan moeten betrokkenen eerst een nationaliteitsbewijs of geboorteregistratie uit het land van herkomst laten zien. Papieren die vluchtelingen vaak niet hebben of moeilijk kunnen opvragen of vernieuwen.

Tweederangsburgers

Zo’n tienduizend van hen gaan daarom door het leven als ‘tweederangsburgers’, zoals de Nationale Ombudsman in de jaren die volgden meerdere keren vaststelde. Achtereenvolgende kabinetten-Rutte en VVD-minister Ivo Opstelten van veiligheid en justitie (2010-2015) doen weinig met het dossier, al waren er wel enkele onderzoeken.

Vluchtelingenorganisaties en onder anderen journalist Peter R. de Vries dringen ondertussen steeds harder aan op een menswaardig bestaan voor deze mensen. Sommigen konden wel studeren, maar een hypotheek, reizen naar het buitenland, stemmen of trouwen bleef voor hen onmogelijk, een goede baan vinden vaak lastig. Belasting betalen was wel mogelijk.

De Tweede Kamer nam vorig jaar een motie aan van Madeleine van Toorenburg (CDA) en Jasper van Dijk (SP) om naturalisatie alsnog mogelijk te maken. Staatssecretaris Broekers-Knol liet ondanks nieuwe Kamervragen begin dit jaar opnieuw onderzoek doen door het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC). ‘Een opzichtige vertragingstactiek’, aldus Van Toorenburg. Met de SP diende het CDA nog twee moties in.

Een onverteerbare harde lijn

Eind april besloot Broekers-Knol slechts een deel van de groep tegemoet te komen. Alleen zij die in 2007 minderjarig waren, zouden in aanmerking komen voor een paspoort, ongeveer een paar duizend. Volgens Vluchtelingenwerk was dit onderscheid een onverteerbare ‘harde lijn’.

Uiteindelijk laat Broekers-Knol deze week de documentatie-eis voor alle generaal-pardonners vallen. Van de groep van zo’n 28.000 uit 2007 zijn inmiddels ook 2.000 overleden of hebben Nederland verlaten, of hebben geen geldige verblijfsvergunning meer. Of het besluit past in de roep om meer menselijke maat sinds de toeslagenaffaire, is niet duidelijk. Uit de brief van de staatssecretaris valt niet op te maken dat er recent nog nieuwe kennis over deze groep naar boven is gekomen.

Uit de onderzoeken die gedaan zijn in de periode 2014-2017 bleek al dat de documentatie-eis vaak de grootste belemmering was voor naturalisatie. Nu schrijft Broekers-Knol wat ook ruim tien jaar geleden bekend was: “De IND geeft aan dat voor de meeste landen in theorie documenten te verkrijgen zijn. In de praktijk is dit echter niet altijd mogelijk. Dat zal in sommige gevallen te wijten kunnen zijn aan eerder verkeerd verstrekte gegevens, maar heeft in andere gevallen te maken met tegenwerkende autoriteiten (die zonder documenten personen niet als onderdaan erkennen) of angst naar het land van herkomst af te reizen.”

Lees ook:

Het lange wachten op de IND: waarom de asielprocedure zo traag is

De achterstanden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zijn nog altijd niet weggewerkt. Volgens experts kampt de IND al jaren met hetzelfde probleem: de organisatie krijgt te weinig geld om pieken in de asielstroom goed te kunnen verwerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden