Plein 2Spreektijd

Waarom een beetje Kamerdebat - ook vandaag - al snel zes uur duurt

Ook een ‘kort’ Kamerdebat in de coronacrisis duurt al snel zes uur. Kamer en kabinet willen het wel korter, maar de spelregels verlangen dat alle partijen aan de beurt komen.

Zes uur en 11 minuten duurde vorige week toch weer het Kamerdebat over de coronacrisis, ondanks het goede voornemen van de Tweede Kamer om zo efficiënt mogelijk te debatteren. De week ervoor: vijf uur en 45 minuten. De week daarvoor: tien uur. Kan dat niet korter, is de onvermijdelijke vraag vanuit het land?

Nederland heeft in crisistijd even een apart probleem: de egalitaire debatcultuur. De regel in het parlement is dat elke fractie evenveel recht heeft op spreektijd. De grote VVD (32 zetels) heeft evenveel spreektijd als de kleine Partij voor de Dieren (4 zetels), waarbij afgesplitste eenmansfracties als enige minder tijd krijgen. Die cultuur van gelijkheid geldt ook in crisistijd, bij de debatten over het coronavirus. Alleen rond Prinsjesdag worden de spreektijden anders verdeeld.

Alleen de 'droge spreektekst’

Reken maar uit: met vijftien fracties die ieder een paar minuten spreektijd hebben, neemt alleen de ‘droge spreektekst’ van alle Kamerleden samen al ruim een uur. En dan moeten de interrupties nog komen, en de antwoorden van de bewindspersonen op de vele vragen uit de Kamer.

Ook voor interrupties geldt: elke fractie krijgt evenveel kansen. Vooral kleine fracties maken er dankbaar gebruik van, regeringspartijen minder. Zo liep vorige week CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma pas na vijf uur debat voor het eerst naar de interruptiemicrofoon.

Debatten kosten ook tijd omdat ministers geen maximum spreektijden hebben, een punt waar Kamervoorzitter Khadija Arib soms ingrijpt. “Geen inleiding houden!”, kapte ze minister Hugo de Jonge vorige week streng af. “Hoelang denkt u nog nodig te hebben”, hield ze hem kort, toen hij bij het beantwoorden flink uitweidde.

Top-3 lange debatten

1.Coronacrisis, debat van 10 uur, 2020
2. Filibusteren door 50Plus, tot 05.00 uur ’s nachts, 2017
3. College over buitenlandbeleid, 2003

Een urenlang debat is soms ook een bewuste strategie van een fractie. Buiten crisis zijn ze er dol op. Zo is het ‘filibusteren’ naar Amerikaans voorbeeld in opkomst in de Tweede Kamer.

Thierry Baudet van Forum voor Democratie probeerde dit voorjaar met 4,5 uur spreektijd het Ceta-handelsverdrag tegen te houden. Ceta is een wetsvoorstel, en dat biedt kansen: fracties kunnen dan zelf hun spreektijd bepalen. Hij was alleen na anderhalf uur uitgepraat. Kamerlid Martin van Rooijen van 50Plus bracht het er wat dat betreft beter vanaf. Hij haalde die 4,5 uur wel, in 2017, toen hij tot vijf uur ’s nachts aan het woord was, soms met een zonnebril op vanwege zijn vermoeide ogen. Het was vergeefs. De ‘aflosboete’ voor huiseigenaren waar 50Plus zich tegen verzette, kwam er toch.

Beruchte parlementaire truc

Berucht is de parlementaire truc met spreektijd waarmee Hans Janmaat van de Centrumpartij ooit een debat kaapte. Janmaat had in juni 1983 spreektijd aangevraagd bij een onbeduidend wetsvoorstel, een hamerstuk over persoonlijke naturalisatieverzoeken. Op een moment dat niemand het verwachtte, klom hij achter de microfoon om uitgebreid zijn ideeën over buitenlanders te verkondigen. Hij deed dat voor een lege zaal. Kamerleden liepen in die jaren altijd weg zodra Janmaat het woord nam, uit protest.

Slapstick rond recordlange Kamerdebatten is er soms ook. Zo nam VVD-Kamerlid Erica Terpstra in 2003 een prullenmand mee, toen CDA-minister Jaap de Hoop Scheffer eindeloos keuvelde over zijn buitenlandbeleid. Demonstratief ging Terpstra haar post zitten sorteren.

Gemiddeld duurt een Kamerdebat de laatste jaren acht uur, rekende Kamervoorzitter Arib vorig jaar uit. Dat klinkt als veel, maar is korter dan de jaren ervoor. De komende tijd, nu het crisis is, zullen Kamerdebatten waarschijnlijk weer langer duren, zeker omdat er nu nog meer kleine fracties zijn dan toen. In de jaren van bezuinigingen rond 2013 was elf uur voor een ‘gewoon’ debat het gemiddelde. We zijn vast gewaarschuwd.

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Lees ook: 

Politiek Coronaweekboek: Een bijna zwevende Rutte

Het draagvlak in crisistijd doet premier Rutte bijna zweven - maar hij kan ook hard vallen. In tijden van crisis stijgt het vertrouwen in regeringsleiders. Premier Mark Rutte heeft ongekend brede steun voor zijn beleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden