Vandaar dit boekHet recht van de snelste

‘Waarom accepteren we dat de straat levensgevaarlijk is?’

In de rubriek ‘Vandaar dit boek’ vertellen schrijvers over hun drijfveren achter het schrijven van een boek. Deze keer: Thalia Verkade (1979), journalist.

We gaan allemaal elektrisch rijden, dat is goed voor het klimaat. En als we dan tien procent van de automobilisten zover weten te krijgen dat ze de auto thuis laten en via de fietssnelweg naar hun werk gaan, is het fileprobleem ook opgelost. Drie jaar geleden leek het me heel simpel.

KEERPUNT Voor De Correspondent deed ik destijds een project, ‘Fiets vs. File’. Ik sprak daarvoor met Marco te Brömmelstroet, planoloog aan de Universiteit van Amsterdam. @fietsprofessor heet hij op Twitter. Maar hij reageerde helemaal niet zoals ik had verwacht. Waarom vind je files eigenlijk zo’n probleem, vroeg hij. En wil je dat op zo’n fietssnelweg dan iedereen zo hard mogelijk rijdt? Als jij op de fiets zit, kun je dan niet ook gewoon genieten van het onderweg zijn? Na het gesprek stond ik trillend buiten. Het was voor mij een keerpunt. Mijn blik op verkeer, de straat, mobiliteit is de afgelopen jaren helemaal veranderd. Het was een bijzondere ontdekkingsreis.

TAAL Verkeer is allesbepalend geworden voor de manier waarop de omgeving inrichten, ontdekte ik. Maar ook dat we het niet zo door hebben, omdat onze taal doordrenkt is van autologica. We zeggen bijvoorbeeld dat de IJtunnel gesloten is voor de Dam tot Damloop. Gesloten, ja, voor wie? Voor automobilisten. Terwijl hij juist open is voor een heleboel hardlopers. We hebben het over verkeersinfarcten, over wegen die dichtslibben: het geeft de indruk van levensbedreigende problemen. Maar de woorden die we gebruiken, bepalen heel sterk hoe we denken. Dat wist ik natuurlijk wel, ik heb als journalist nota bene taal als instrument, maar pas nu drong het effect daarvan echt tot me door. Waarom vinden we het eigenlijk gewoon dat er elk half uur filemeldingen zijn op de radio?

Thalia Verkade en Marco te Brömmelstroet

ONDERWEG Ik ontdekte ook een nieuw woord. Het bestaat al zeker veertig jaar; reistijdconstante. Het maakt niet uit of je mensen nu een fiets geeft of een auto of dat ze alleen maar kunnen lopen: doorgaans zijn ze, waar ook ter wereld, dagelijks zo’n uur, anderhalf uur onderweg. Het verklaart waarom meer asfalt de files niet oplost, of maar even. Een nieuwe weg levert misschien even reistijdwinst op, maar leidt op den duur vooral tot afstandswinst. We reizen verder. Een bedrijf denkt: het is veel handiger om buiten de stad op een bedrijventerrein te zitten. Een paar jaar later hebben we er weer een file bij. En ondertussen zijn de plek­ken waar we wonen en waar we werken, steeds verder uit elkaar komen te liggen.

SCHULD We hebben het amper in de gaten, maar we worden al van jongs af aan gedisciplineerd in de autologica. Kinderen wordt geleerd dat ze op moeten letten. En als er dan iets misgaat krijgen zij impliciet de schuld. Let maar op hoe vaak in de krant verschijnt: ‘een kind stak onverwachts over’ of ‘zag een auto over het hoofd’. Een kind is dood en wordt daar zelf verantwoordelijk voor gemaakt. Beschermen we de rechten van het kind eigenlijk wel? Waar­om accepteren we dat voor hen de straat levensgevaarlijk is?

POLITIEK Er lijkt geen ontsnappen aan het idee dat alles zo moet worden ingericht dat we zo snel en efficiënt mogelijk van A naar B ko­men. Verkeerskundigen richten volgens technische modellen de wegen zo goed mogelijk in. Maar die modellen zijn gemaakt op basis van politieke keuzes. En je kunt er bijvoorbeeld ook voor kiezen de straat een plaats te laten zijn waar je ook wilt kunnen verblijven, niet alleen een ruimte waar je snel doorheen wilt. Of dat gewoon onderweg zijn ook waardevol is.

Thalia Verkade en Marco te Brömmelstroet
Het recht van de snelste. Hoe ons verkeer steeds asocialer werd
De Correspondent; 264 blz.; €20,-

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden