Analyse Stikstof

VVD offert 130 km op voor ‘buurman in de bouw’

Nu al 100 km per uur op de A2, straks overal. Beeld Patrick Post

Op alle snelwegen overdag 100 km per uur. Hoe hard komt deze klap aan bij de VVD?

Voor de VVD is het een nachtmerrie die ze even moeten uitzweten. Het eerste kabinet Rutte had de triomfantelijke primeur, de partij voerde met succes campagne voor 130 km per uur. VVD-minister Melanie Schultz onthulde destijds persoonlijk het eerste bordje met 130 naast de snelweg. Nu zal het opnieuw een VVD-minister zijn, Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur, die 130 op de bordjes moet vervangen door 100.

De verlaging van de maximumsnelheid tot 100, behalve ’s avonds en ’s nachts, maakt deel uit van het pakket maatregelen van het kabinet om de stikstofuitstoot terug te dringen. De verlaging is een van de besluiten die snel kan worden ingevoerd, zodat op korte termijn vergunningen voor bouwprojecten weer op gang komen.

Vanuit bestuurlijk oogpunt was er dus voor het kabinet en premier Rutte geen ontkomen aan. De bouw ligt stil, duizenden banen staan op de tocht. En een soepel draaiende economie en werkgelegenheid zijn thema’s waar VVD’ers ook warm van worden.

Ook het CDA wachten pijnlijke keuzes

Toch doet het flink pijn bij de VVD. Voor veel liberalen is hun auto de staalgeworden vrijheidsgedachte. Hard rijden hoort daarbij. Rutte deed er de afgelopen jaren vrolijk aan mee. De natuur wordt er zelfs beter van, want je bent sneller thuis, grapte hij op een van zijn persconferenties.

Als grootste regeringspartij heeft de VVD in deze coalitie al een paar keer een gevoelig verlies moeten incasseren. Neem het kinderpardon en de dividendbelasting.

Nu staat de VVD bij dit incasseren niet alleen. Ook het CDA wachten pijnlijke keuzes, over inkrimping van de veestapel, als de overige stikstofmaatregelen in december aan bod komen. Een ding is duidelijk: dat milieu en grenzen aan de groei de thema’s van dit kabinet zijn geworden, hadden de VVD- en CDA-strategen liever anders gezien.

Maandagavond was er een extra fractievergadering nodig om het liberale verdriet over de verlaging naar 100 km in goede banen te leiden. Fractievoorzitter Klaas Dijkhoff kreeg met een lange uitleg alle Kamerleden achter het besluit. Hij wordt er ‘niet vrolijk van’, maar het is wel ‘het beste voor het land’, zei hij maandag.

VVD-Kamerlid en verkeerswoordvoerder Remco Dijkstra (‘de auto is voor mij vrijheid’) ziet daarin ook de uitleg richting de kiezers. “Als je een buurman in de bouw hebt die anders volgende week zijn baan kwijt is, dan wil je die anderhalve minuut tijdwinst misschien wel opofferen”, zei hij dinsdag. Een opoffering die Dijkstra overigens niet wil maken voor een ‘schildpad of hagedis’, ofwel de biodiversiteit in de natuur. “Ik vind de bossen nog altijd even groen.”

Snel waar het kan, langzaam waar het moet

De vraag is of de VVD, net als het CDA met de boerenkwestie, nog ergens een ‘Annie’ heeft lopen. CDA-europarlementariër Annie Schreijer-Pierik dreigde onlangs een eigen partij te beginnen als het CDA geen boervriendelijker koers houdt. Zij kreeg bijval uit provinciale afdelingen van het CDA. Bij de VVD is het voorlopig alleen Gert-Jan Oplaat, die onlangs 130 km wel ‘een kabinetscrisis waard’ vond. Oplaat is een oud-Kamerlid dat ooit met, toen-nog-VVD’er, Geert Wilders verhoging naar 140 bepleitte, maar hij speelt nu geen partijpolitieke rol meer.

Rutte en Dijkhoff zullen bij het verlies van dit kroonjuweel voorlopig dus geen last hebben van opstandige VVD-prominenten. Sterker, enkele van hen namen al publiekelijk afscheid van 130. Van oud-milieuminister Ed Nijpels tot oud-verkeersminister Neelie Kroes. Zelfs Schultz, de minister die 130 invoerde, vindt dat de partij pragmatisch moet zijn, zei ze na publicatie van het advies van de commissie-Remkes. Schultz hanteerde de leus: ‘snel waar het kan, langzaam waar het moet’. En dat laatste moet al steeds vaker, wegens veiligheids- of fijnstofnormen, of omdat er files staan.

Rest de vraag of de rechtse kiezers het de VVD lang zullen nadragen. PVV en Forum voor Democratie waren er dinsdag snel bij om zout in de wond te strooien. “Hoogverraad van de VVD aan de automobilist”, aldus Wilders. “Ze zijn echt gek geworden”, tweette Forum. “VVD en CDA hebben zich tegen al hun beloften in volledig overgegeven aan de klimaatgekte van GroenLinks.”

Lees ook:

De stikstofcrisis is nog lang niet voorbij

Het kabinet presenteert ­woensdagochtend stikstofplannen waarmee de bouwsector vooruit moet kunnen. Daarbij worden taboes ­doorbroken. Maar veel verder dan 2020 reiken de plannen niet.

Zelfs de ‘vroempartij’ moet nu gas terugnemen

Het gaspedaal overal diep kunnen indrukken, is een kroonjuweel van de VVD. Maar steeds meer liberale oud-politici zeggen: 130 is onhoudbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden