In memoriamHans van Baalen

VVD’er Hans van Baalen (1960-2021) was in brede kring geliefd, én een van Ruttes vertrouwelingen

Hans van Baalen in 2014. Beeld ANP
Hans van Baalen in 2014.Beeld ANP

Van links tot rechts klinken bedroefde reacties op het overlijden van liberaal Europees boegbeeld Hans van Baalen.

Het komt niet vaak voor dat een Europees politicus zowel machtig en invloedrijk is als in brede kring geliefd. Hans van Baalen was er zo een. De VVD-coryfee overleed donderdagavond in een Rotterdams ziekenhuis op zestigjarige leeftijd aan de gevolgen van kanker, na een zeer kort ziekbed.

In Brussel kwam dat nieuws mogelijk nog harder aan dan in Den Haag. “We verliezen een trouwe vriend en een ware liberale voorvechter”, tweette ‘EU-president’ en mede-liberaal Charles Michel. Ook tal van Europarlementariërs van links tot rechts betuigden hun medeleven.

“Getroffen door het overlijden van Hans van Baalen”, aldus demissionair VVD-premier Mark Rutte. “We werkten sinds 1993 samen. Hans heeft een bepalende rol gespeeld in de enorme groei van de liberale fractie in het Europees Parlement. Ik koester onze vriendschap.”

Vertrouweling van Mark Rutte

Van Baalen gold als een van Ruttes vertrouwelingen. Wekelijks hield hij de premier op de hoogte van wat er in Brussel speelde. Sinds 2015 was Van Baalen voorzitter van de Europese liberale koepelpartij Alde (Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa). In die functie onderhield hij nauw contact met liberale EU-kopstukken als Margrethe Vestager en met de liberale regeringsleiders, onder wie de Franse president Emmanuel Macron. “Hij was de vriendelijkste man en de meest toegewijde Europeaan”, aldus Vestager.

Van Baalens politieke carrière in Nederland kende een valse start. In 1998 werd hij voor de VVD gekozen in de Tweede Kamer, maar wegens publicaties over zijn jeugd moest hij afzien van zijn zetel. Hij zou als zestienjarige een lovende brief hebben geschreven aan Joop Glimmerveen, leider van de extreemrechtse Nederlandse Volksunie. Na onderzoek bleken daar geen bewijzen voor te zijn.

Een andere beschuldiging was dat hij in zijn studententijd het nazistische Horst Wessellied zou hebben gezongen. Ook dat is nooit hard gemaakt. Niettemin heeft het lange tijd geduurd voordat Van Baalen afkwam van zijn imago van ietwat brallerige corpsbal.

In 1999 werd hij alsnog beëdigd als Kamerlid. Hij nam de zetel over van Frits Bolkestein, die Eurocommissaris werd. Met een korte onderbreking (2002-2003) bleef hij Nederlands parlementariër tot 2009, waarna hij tien jaar in het Europees Parlement zat.

Zijn grootste wens ooit minister van defensie te worden

Nagenoeg zijn hele politieke carrière stond in het teken van buitenlandbeleid en defensie. Naar verluidt was het zijn grootste wens ooit minister van defensie te worden. Van Baalen is wel dicht bij het ministerschap van buitenlandse zaken geweest. Dat was in 2018, na het aftreden van partijgenoot Halbe Zijlstra. Hij zou hebben bedankt, omdat hij naar eigen zeggen een ‘te groot ego’ had. Voordien had Rutte gezegd dat Zijlstra’s opvolger iemand moest zijn ‘met een klein ego’.

Een van de meest beklijvende beelden uit zijn tijd als Europarlementariër was dat van zijn bezoek aan Kiev in 2014. Geflankeerd door collega Guy Verhofstadt stak hij toen een menigte pro-Europese Oekraïners een hart onder de riem. Achteraf kreeg het tweetal harde kritiek dat het de spanningen groter had gemaakt door Oekraïne beloftes te doen, die lastig waar te maken waren. Rusland was woedend over deze ‘inmenging’.

Van Baalen was gelovig (hervormd). “Na de dood houdt het niet op”, zei hij in 2010 tegen de Volkskrant. “Een hemel, waar we allemaal vrolijk doorleven en discussiëren, lijkt me onwaarschijnlijk. Maar net als je met kinderen het leven doorgeeft, verdwijnen je gedachten niet.”

Lees ook:
Het ‘bruine verleden’ van Van Baalen kon de VVD niet gebruiken

Waar Elsevier Weekblad in februari publiceerde over racistische appjes van Thierry Baudet en andere kandidaten van Forum voor Democratie, publiceerde Vrij Nederland vlak voor de verkiezingen van 1998 over extreemrechtse sympathieën van VVD’er Hans van Baalen in het verleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden