AnalyseVerkiezingsuitslag

VVD en D66 boeken een liberale zege, terwijl links verdwaasd achter blijft

Sigrid Kaag behaalde een historische winst met haar partij D66. Beeld Martijn Beekman / D66
Sigrid Kaag behaalde een historische winst met haar partij D66.Beeld Martijn Beekman / D66

VVD en D66 kunnen opnieuw regeren, na een historische uitslag. Linkse partijen en het CDA blijven verdwaasd achter. Er komen vier nieuwe fracties in de Kamer.

Nederland heeft een liberale afslag genomen bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021. Het politieke landschap verandert van kleur, na de grote verkiezingswinst voor de liberale partijen VVD en D66. Zij krijgen in de Tweede Kamer gezelschap van een derde liberale partij, het jonge Europese project Volt.

Dat is de verrassende uitkomst van verkiezingen waarbij zwevende kiezers tot het laatste moment de spanning erin hebben gehouden. VVD-premier Mark Rutte ziet na tien jaar regeren zijn partij beloond met winst. De VVD groeit naar vermoedelijk 35 zetels, op basis van de ANP-prognose donderdagochtend. Maar de absolute overmacht die hem was voorspeld, blijft uit.

De echt grote klapper valt bij D66, die met een verwachte 24 zetels de de beste verkiezingsuitslag ooit van de partij evenaart. Bij een eerdere prognose, gisteravond laat, leek de partij zelfs op een historische 27 zetels af te stevenen. Lijsttrekker Sigrid Kaag maakt een entree die haar partij de komende jaren tot de belangrijkste spil in het politieke midden omtovert. “Mensen zijn klaar voor een progressiever, eerlijker en vooral groener beleid”, zegt Kaag, die spreekt van een ‘krankzinnig avontuur’.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Sleutelpositie

D66 neemt de sleutelpositie in het midden over van het CDA, dat verbaasd en verdwaasd achterblijft na deze verkiezingsdag. “Een teleurstellende uitslag”, aldus CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra. De christen-democraten verliezen zoveel zetels dat de herinneringen bovenkomen aan eerdere dramatische uitslagen. Hoekstra laat in het midden of het CDA weer toe is aan regeren, en kan zich opmaken voor interne herbezinning binnen de partij.

De liberale, progressieve wind die door het land waait, gaat gepaard met verdere politieke polarisatie. De kiezer heeft een dubbele boodschap: het moet zowel progressiever als conservatiever. Het progressieve blok heeft nu een ruime meerderheid in de Tweede Kamer, inclusief de stemmen van enkele linkse partijen. Maar daar staat tegenover dat het rechts-radicale, conservatieve blok ook groeit. Daar melden Forum voor Democratie en het debuterende JA21 zich met een zelfbewuste uitslag. De PVV loopt iets terug. Het rechts-populistische blok als geheel is wel groter.

Links blijft verslagen achter. GroenLinks en SP lijden zware verliezen. De PvdA weet niet te herstellen van de historisch slechte uitslag van 2017. Het hele linkse blok telt samen nog maar 25 zetels, minder dan de helft van wat een aantal jaren geleden nog bij elke verkiezing met gemak werd binnengehaald. Vooral voor de PvdA zijn de druiven zuur, want die partij werd twee jaar geleden nog de grootste bij de Europese verkiezingen.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Versnippering

Voor winnaars VVD en D66 wordt ook nog een probleem dat het aanbod aan partijen nog verder versnippert. Coalitievorming wordt nog ingewikkelder. Maar liefst vier nieuwe partijen maken hun debuut, volgens de exitpolls. Ook het linkse Bij1 en de boerenpartij BBB krijgen waarschijnlijk een zetel.

Voorspellingen dat door corona de verkiezingen moeizamer zouden verlopen dan anders, kwamen niet uit. De opkomst is met 82 procent bijna net zo groot als in 2017. Het stemmen verliep ondanks de coronabeperkingen soepel, met kiezers die in lange rijen wachtten op vaak bijzondere stemlocaties. Rutte is op weg de langstzittende premier te worden. Volgend jaar kan hij het historische record van CDA’er Lubbers voorbijstreven. Overeenkomst: ook hij leidde een kabinet in crisistijd.

Lees onze beste achtergrondverhalen, analyses en interview met lijsttrekkers en Kamerleden via trouw.nl/verkiezingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden