InterviewParlementaire enquêtecommissie

Voorzitter Salima Belhaj over fraude-enquête: ‘We kunnen nu veel dieper onderzoek doen’

Salima Belhaj vandaag tijdens een constituerende vergadering in de Tweede Kamer over de parlementaire enquête Fraudebeleid en Dienstverlening. Beeld ANP
Salima Belhaj vandaag tijdens een constituerende vergadering in de Tweede Kamer over de parlementaire enquête Fraudebeleid en Dienstverlening.Beeld ANP

D66-Kamerlid Salima Belhaj leidt de parlementaire enquêtecommissie die het fraudebeleid van de overheid gaat onderzoeken. ‘De onderste steen moet nu boven komen.’

Esther Lammers

U wil 30 jaar fraudebeleid onderzoeken en vooral hoe de overheid tekort is geschoten in haar dienstverlening aan en de rechtsbescherming van burgers. Denkt u dat alles nu eindelijk boven water komt?

Belhaj: “Ik heb er heel veel vertrouwen in dat we helder krijgen hoe het fraudebeleid tot stand is gekomen, en hoe het in de uitvoering is gegaan. De onderste steen moet nu boven komen. We hebben ruim de tijd om alle stukken en informatie op te vragen. Deze commissie is zeer gemotiveerd. De toeslagenaffaire heeft diepe sporen achtergelaten bij de slachtoffers, en ook breder is in de samenleving het vertrouwen in de rechtsstaat geschaad.”

De parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening gaat onderzoeken waarom de overheid jarenlang tekort schoot in de rechtsbescherming van burgers, zoals bleek uit de kinderopvangtoeslag-affaire. Eind 2023 presenteert de commissie haar eindverslag. Voorzitter Salima Belhaj is D66-woordvoerder defensie en integratie. Zij zit sinds begin 2016 in de Kamer.

U zat eerder in de parlementaire onderzoekscommissie kinderopvangtoeslag. Dit is weer een zwaar beladen commissie, die zelfs institutioneel racisme bij de overheid boven tafel kan gaan halen. Wat gaat u dan doen?

“Daar is eerst onderzoek voor nodig. Waar we tegenaan lopen, wat de oorzaken ervan zijn en tot welke conclusies dat zal leiden, kunnen we niet op voorhand zeggen.”

Bent u zelf wel eens klemgezet door overheidsinstanties?

“Nee, die ervaring heb ik niet. Maar ik kom uit Rotterdam en ben me altijd bewust geweest dat beleid ook getoetst moet worden op de impact die het heeft op mensen. Ik heb in de toeslagencommissie gezeten, en in de voorbereiding voor deze enquête. Ik wil weten hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren.”

Is veel van de informatie niet inmiddels bekend?

“Tijdens het onderzoek naar de kinderopvangtoeslag hebben we niet alles kunnen onderzoeken. Er zijn tijdens dat onderzoek, en daarna, nog heel veel documenten vrijgegeven. Die nemen we nu allemaal mee. En we zorgen voor de nog ontbrekende puzzelstukjes.”

“De opdracht van de toeslagencommissie was beperkter. We mochten toen de rol van de Kamer niet onderzoeken en geen conclusies trekken, alleen constateringen doen. Al trok de politiek uiteindelijk zelf conclusies en trad het kabinet daarom af.”

“We kunnen nu veel dieper onderzoek doen. Hoe werken de ict-systemen precies, wat is de rol van het management geweest en hoe zijn de risicoprofielen voor fraude-onderzoek precies opgesteld? We willen ook weten welke informatie er onderling en met externe partijen wordt uitgewisseld, en wat de wettelijke grondslag daarvoor is. Er komen nu steeds delen van het antwoord naar buiten, maar wij willen dat in zijn geheel op tafel krijgen.”

Is het wel mogelijk om als Kamerleden de eigen rol van de Tweede Kamer te onderzoeken?

“Ik zou niet weten waarom niet? We laten een extern bureau eerst een feitenonderzoek doen, en op grond daarvan besluiten we hoe we verder op de rol van de Tweede Kamer ingaan.”

Is er in deze enquête plek ingeruimd voor ervaringen van burgers? Dat werd bij het onderzoek naar de kinderopvangtoeslag node gemist.

“We hebben in het voortraject wel ervaringsdeskundigen en vertegenwoordigers van slachtoffers gesproken. Hoe we daarmee precies verder gaan, wordt later bepaald.”

Lees ook:

Een tweede nationaliteit of uiterlijk voorkomen waren tussen 2014 en 2019 al reden om op fraudelijsten van de Belastingdienst te komen.

Niet alleen bij Toeslagen, ook bij andere onderdelen van de belastingdienst werden discriminerende risicoprofielen gebruikt

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden