Berekeningen

Vooral rijke Nederlanders gaan profiteren van energie- en brandstofkorting

De A27 bij Utrecht. Juist de accijnsverlaging op brandstof levert het meeste op voor rijke huishoudens. Beeld ANP
De A27 bij Utrecht. Juist de accijnsverlaging op brandstof levert het meeste op voor rijke huishoudens.Beeld ANP

De hoogste inkomens profiteren het meest van de belastingverlagingen op brandstof en energie. Die voert het kabinet door als compensatie voor de sterke prijsstijgingen door de oorlog in Oekraïne.

Adrian Estrada en Belia Heilbron en Esther Lammers

De rijkste 20 procent van Nederland ontvangt 660 miljoen euro van de 2,1 miljard die het kabinet uittrekt om de belasting op brandstof en energie te verlagen. Dat is een derde van de totale belastingverlaging, blijkt uit berekeningen van onderzoeksplatform Investico voor Trouw en de Groene Amsterdammer.

Volgens minister Sigrid Kaag van Financiën is de verlaging van de btw en benzineaccijns ook bedoeld om de middeninkomens tegemoet te komen, maar deze groep ontvangt 418 miljoen euro, ofwel een vijfde van het subsidiepakket. “Mensen met de hoogste inkomens worden zo relatief fors gecompenseerd”, concludeert Frans Rooijers, onderzoeker en directeur van adviesbureau CE Delft, die de berekening controleerde.

Huishoudens met het laagste inkomen (tot 22.600 euro per jaar) ontvangen gezamenlijk 240 miljoen euro (11 procent). Zij profiteren het minst van de belastingverlagingen. Wel ontvangen de allerarmsten – de minima rond het bijstands­niveau – ook een eenmalige energietoelage van 800 euro. Dat geldt niet voor de overige 800.000 huishoudens in de laagste inkomensgroep.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

De verschillen ontstaan doordat de overheidsmaatregel in feite een korting is op de prijs van benzine, diesel, gas en elektriciteit. Arme huishoudens gebruiken gemiddeld minder brandstof en energie dan rijke huishoudens, en zien daardoor relatief minder terug van het overheidsgeld. Vooral de groep ‘net-niet-minima’ valt tussen wal en schip, zegt Rooijers. Zij hebben wel te maken met forse lastenstijgingen, maar profiteren verhoudingsgewijs minder van de compensatie.

Koppelen aan zorgtoeslag

Rooijers deed onderzoek naar de rechtvaardigheid van het klimaatbeleid. Hij noemt compenseren via de energiebelasting of accijnzen ‘eigenlijk nooit rechtvaardig’. “Het kabinet zou met datzelfde geld een veel grotere groep armen kunnen compenseren door een energietoeslag of een tegemoetkoming die gekoppeld is aan de zorgtoeslag. En ook dan houd je de uitvoeringskosten laag.”

Volgens Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, laat de berekening ‘haarfijn’ zien dat het kabinet met de regelingen niet de doelen haalt die ze zelf stelt. “Dit soort maatregelen moet altijd specifiek gericht zijn op de laagste inkomens. Zo houd je ook het totaalbedrag voor de overheid laag. Nu gaat de overheid grote sommen geld lenen op kosten van toekomstige generaties. En dat geld besteedt de overheid vooral aan de rijkste mensen.”

Het Centraal Planbureau voorspelde onlangs dat de laagste inkomensgroepen zo’n 550 euro per jaar aan kostenstijging van hun energierekening kunnen verwachten. Uit deze doorrekening van de energiecompensatie blijkt dat de ‘net-niet- minima’ in deze groep met gemiddeld 150 euro gecompenseerd worden.

De huishoudens met de hoogste inkomens zien hun energierekening stijgen met zo’n 1000 euro per jaar, maar zij worden voor ruim 400 euro gecompenseerd. Een deel van deze compensatie zal overigens terechtkomen bij bedrijven die gebruik maken van leaseauto’s en bedrijfswagens.

Kabinet rekende effecten alleen door op energie

Het kabinet ziet de nu toegepaste btw- en accijnsverlaging als een van de ‘weinige mogelijkheden’ om de almaar stijgende brandstof- en energierekening ‘te dempen’. Het rekende enkel de effecten door voor de btw-verlaging op energie, blijkt uit navraag door Investico bij de ministeries van financiën en van sociale zaken en werkgelegenheid. Juist de accijnsverlaging op brandstof levert het meeste op voor rijke huishoudens.

Het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid erkent dat het verlagen van de btw en accijns ook gevolgen heeft voor mensen met hogere inkomens, maar zegt dat de maatregelen ‘relatief meer’ doen voor mensen met lagere inkomens.

Lees ook:

Mensen met lage inkomens weten vaak niet dat ze energiesteun kunnen krijgen

Minima worden het hardst geraakt door de hoge energieprijzen. En juist zij weten vaak niet van de compensatiemogelijkheden voor de hoge energierekening.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden