Kamerveteranen Harm Beertema

‘Voor ons is het koud buiten de PVV-fractie’

Beeld Judith Jockel

De Tweede Kamer lijkt soms een duiventil, waar politici in- en uitvliegen. Deze zomer praten ervaren Kamerleden over hun werk en hun ontwikkeling. Vandaag Harm Beertema (67 jaar, PVV): ‘Het gelijk komt gewoon naar ons toe, met een vertraging van jaren.’

“Ze denken dat wij een Noord-Koreaans geleide fractie zijn. Dat heb ik zelf nooit zo ervaren, het is een stigma dat de buitenwereld op ons plakt. Iedere week spreken wij alles door, met notities van alle Kamerdebatten erbij, stemmingslijsten, moties. Er is open discussie. De PVV heeft geen honderdjarige partijgeschiedenis waar we rekening mee moeten houden. Na een goed gesprek komen we er altijd uit en anders mag iedereen zijn eigen standpunt bepalen, bijvoorbeeld over het ritueel slachten.

“Kom daar eens om bij andere partijen. De VVD is een geoliede machine, met Kamerleden als stemvee. Ze lijken wel allemaal in dezelfde VVD-fabriek gemaakt. Waar zijn de markante VVD’ers gebleven, die het ouderwetse liberalisme vertegenwoordigen? 

“Natuurlijk, ook bij ons zijn er mensen vertrokken. Of te pakken genomen door de media. Maar we zijn een stuk minder een slangenkuil dan de SP, of GroenLinks. De verhalen die ik heb gehoord van Zihni Özdil over zijn vertrek… Ja, dat zou je misschien niet denken maar met hem had – en heb – ik een goed contact.”

Weer dat frame van racisme

“Onze ideologie is uitontwikkeld en hartstikke duidelijk. Kun je je daarin niet vinden, dan kom je gewoon niet bij ons. Strijd tegen de islamisering, immigratie en de soevereiniteitsoverdracht aan de EU. Zaken waar we eerst om vervloekt werden. De kosten van massa-immigratie uitrekenen? Schande om mensen in geld uit te drukken! Weer dat frame van racisme. Dat heb ik altijd schandalig gevonden. Wij zijn pioniers geweest. Nu zijn al deze thema’s aanvaard. Ik zie het als de grootste verdienste voor een politieke partij: de PVV heeft gezorgd voor een paradigmaverschuiving. We hebben de vanzelfsprekendheid van de macht veranderd. Het gelijk komt gewoon naar ons toe, met een vertraging van jaren.

“Ik heb mij altijd ingezet voor de emancipatie van de middenklasse, de verheffing van groepen in de samenleving die niet gehoord worden. Erfenis van mijn jeugd, in een lerarengezin. Opa van moederskant was actief in de Anti-Revolutionaire Partij, oprichter van de christelijke schippersvakbond die streed voor de zondagsrust. Van vaderskant kom ik uit Scheemda, Oost-Groningen, het land van communist Fré Meis en de strokartonindustrie. Je was óf gereformeerd óf communist. Wij waren dus het eerste, in de traditie van de sociale christen-democratie.

“Als gereformeerd studentje aan de VL-VU-lerarenopleiding was ik natuurlijk links angehaucht. Iedereen heeft recht op z’n jeugdzonde, ik heb jaren PvdA gestemd. Na mijn opleiding koos ik bewust voor een lerarenbaan in Rotterdam-Zuid. Daar maakte ik de influx van Turkse arbeiders mee. Goed opgeleide, interessante mensen, spaanders, metaalbewerkers, halogeenlassers. Zo seculier als de pest. Dat was leuk emanciperen en verheffen met die kinderen.”

Segregatie in de kantine: ieder in zijn eigen hoek

“Alles wat enigszins op integratie leek, gleed weg als zand door de vingers toen de volgende generatie immigranten kwam. Uit Anatolië, met hoofddoekjes en gewaden en hun conservatieve islam. Praatte je met die kinderen, dan praatte je met hun grootouders. Zij leidden – ook nu nog ­– in Nederland een volwaardig Turks burgerleven, praten Turks met groenteboer, buren, bank, klusjesman en imam. Alleen op school en met de wijkagent spreken ze Nederlands.

“Treurig werd ik van die segregatie in de kantine, iedereen in z’n eigen hoek. Daar de Turken, daar de Antillianen, daar de Koerden, daar de Surinamers. Ik kwam bij ze thuis hoor, ik kende veel gezinnen. Met die snor die ik toen droeg, leek ik ook een beetje op een Turk. Alleen mijn voornaam vonden ze gek. ‘Heet u écht Harám?’ Ja, echt, zei ik dan.

Beeld Judith Jockel

“De opkomst van Pim Fortuyn in Rotterdam was spektakel. De politiek was met de PvdA fossiel geworden en daar kwam Fortuyn met zijn LPF doorheen walsen. Eén groot feest van optimisme. Ik werd lid in 2002 en heb nog een keer bij hem op de stoep gestaan om een opinie-artikel aan te bieden dat ik had geschreven. Op zondagochtend. Eerst ging een luikje open, toen de hele deur en daar stond hij, in zo’n elegante kamerjas. Hij kende mijn artikel al. We zouden nog een keer afspreken, maar toen werd het 6 mei 2002. Zijn begrafenis vergeet ik nooit meer, met al die mensen langs de straten, ónze mensen.”

Op zoek naar volkse inbreng

“Tot 2010 heb ik het onderwijs met veel liefde gedaan, als docent Nederlands en Engels. De jaren voor ik de Tweede Kamer inging was ik in contact gekomen met Ad Verbrugge. Hij was bezig met de oprichting van Beter Onderwijs Nederland, maar de organisatie dreigde gekaapt te worden door van die zure eerstegraads gymnasiumdocenten. Hij zocht wat volkse inbreng. 

“Ik liep de Tweede Kamer plat, voor onze lobby voor meer kennisonderwijs, tegen het competentiegerichte onderwijs. Overal zat ik, bij ronde tafels, hoorzittingen. Dat viel PVV-Kamerlid Martin Bosma op, Wilders’ rechterhand. Of ik niet een plek op de lijst wilde overwegen?

“Wilders was geen Fortuyn, maar hij kwam er wat mij betreft het dichtste bij. Die hele nasleep met de LPF was zo’n deconfiture geweest. Ik moest er wel even over nadenken of ik me verkiesbaar wilde stellen. Maar op mijn school, het Albeda College, had ik veel last gekregen met mijn politiek activisme. Dus ik deed het. En we kwamen met 24 zetels in de Kamer.”

Een waagstuk met CDA en VVD

“Geweldig, die begintijd na de verkiezingen. We werden in het diepe gegooid. De PVV gedoogde het kabinet CDA-VVD. Een waagstuk, in feite regeerden we mee. De formatie was hectisch. Zat ik daar ineens op het ministerie, met Ton Elias van de VVD, Marja van Bijsterveldt van het CDA als beoogd minister, zaten we daar te schuiven met miljoenen. En tussendoor weer verslag doen aan m’n eigen baas, Geert. Hoogspanning, die dagen, met 24 totale amateurs, maar we deden het wel. Ik heb er hele goede herinneringen aan, aan dat gedogen.

“Van Bijsterveldt is inhoudelijk ondergewaardeerd. Zij was de eerste – in een tijd dat de ene onderwijsvernieuwing nog de andere opvolgde – die een ombuiging in gang zette. We begonnen bij de pabo’s, daar moest het kennisniveau omhoog.

“Vind je dat gek, een goede omgang met de minister? Ik ben hard op de inhoud en zacht in de relaties. Ook met de huidige onderwijsminister, Arie Slob. Zie je dat boeket daar in de hoek van de kamer, heb ik van hem gekregen omdat ik net geopereerd ben. Toch: in de politiek heb je uiteindelijk geen vrienden, zelfs in je eigen fractie heerst concurrentie om een plek op de lijst. Maar met onderwijswoordvoerders als Harry van der Molen van het CDA, Zohair El Yassini van de VVD en Özdil van GroenLinks was er een klik, dat zijn goede matties geworden. Ze snappen mijn beweegredenen, al waarderen ze die niet altijd. Slechts heel weinig politici hebben oog en oor voor die massieve onderstroom, de ellende en de boosheid van veel kiezers.”

Vechten tegen het cynisme

“Toen de gedoogconstructie klapte, werd alles anders. Wij zijn in het pak genaaid door het CDA. Dat frame – de PVV als de wegloper – is funest geweest. Later heeft CDA-minister Hans Hillen het toegegeven: het CDA was de wegloper, niet wij, omdat het CDA intern te veel ellende had door het regeren met de PVV. Daarom stelden ze zulke draconische eisen waarvan ze wisten dat wij er niet aan wilden voldoen.

“Vanaf dat moment veranderde de houding van andere Kamerleden. Ik heb moeten vechten tegen het cynisme: wat zijn we hier in godsnaam aan het doen? Wat ik in de loop der jaren geleerd heb: de elitepartijen – Forum voor Democratie noemt dit het partijkartel – vormen een gesloten wereldje. Het dualisme is een farce, de dood in de pot. Je kunt prachtige initiatiefwetten maken, of amendementen indienen, maar het richt niets uit. Dat gebeurt de andere oppositie ook, dat is waar. Maar ons nog meer, omdat wij de PVV zijn.

“Weet je wat ik niet snap? Waarom onderwijs in de Kamer totaal niet sexy is, politiek gezien. Onbegrijpelijk. Andere partijen vinden zorg of buitenlandse zaken prestigieuze woordvoerderschappen. Hoezo buitenland, als klein Nederland? Zeker vanuit ons perspectief is onderwijs de sleutel tot de toekomst. Wij gaan over de opvoeding van volgende generaties. Links heeft dat vanaf 1968 zo goed begrepen, die zit nog steeds overal op cruciale bestuursposten. Alleen Thierry Baudet snapt dat en wil het veranderen. Terwijl hij onderwijs grotendeels aan mij overlaat, haha.”

Tip van een Kamerveteraan: Politiek vereist een lange adem

“Ik kwam de Tweede Kamer binnen vol Sturm und Drang, geduld heb ik moeten leren. Vier jaar is te kort. Wil je het speelveld blijvend veranderen, dan moet je je tijd afwachten. Dat zie ik nu ook bij Forum voor Democratie, daar tekent de teleurstelling over het niet-meeregeren in de provincies zich al af. De oppositie wordt overal buiten gehouden, maar je moet keihard doorgaan. 

“Als Kamerlid begeleid ik ook nieuwe kandidaat-PVV’ers, in de provincie of gemeente. Die staan voor problemen waar andere politici geen last van hebben. Het is een gezegde bij ons: de PVV is je laatste baan. Dat vereist opofferingen. De Tweede Kamer zit vol technocraten die het voor hun eigen cv doen, om daarna het échte geld te verdienen in de mooie banen. Voor idealisme in de Kamer moet je bij de SP, maar vooral bij de PVV zijn.”

“Natuurlijk is Forum ook concurrentie, naast een medestander. Het is niet leuk als zo’n nieuwe beweging stormenderwijs binnen dendert, maar daar moet je je niet door laten afleiden. Forum heeft nu de gunfactor, eerst hadden wij die. Toch hebben we deels een totaal andere achterban. Sociaal-economisch zitten we helemaal niet op één lijn, dat verschil moeten we meer benadrukken.”

De PVV wordt gehaat in onderwijsland

“Mijn achterban ziet mij als Kamerlid niet als elite, nee, dat heb ik nooit gemerkt. Ik blijf op de hoogte van wat er speelt door onze bijeenkomsten, met vrijwilligers en aanhang, in alle provincies. En via Twitter, dat is een zegen. Nee, onze kiezers zitten niet allemaal op Twitter, maar hun voormannen en -vrouwen wel. En ik bezoek scholen, mijn netwerk is nog steeds groot, maar dat is niet altijd makkelijk. De PVV wordt gehaat in onderwijsland, vooral in bestuurskringen. Ik ben scholen uitgegooid omdat leraren niet met me wilden praten.

“Voor ons is het koud buiten de PVV-fractie. De beveiliging speelt daarin een rol. Ik wist ervan toen ik begon maar had me nooit gerealiseerd dat het zo erg zou zijn. Voor de reacties van moslims ben ik niet bang, wel voor die antifascisten, die hier soms mijn huis fotograferen. Mijn vrouw is weleens uitgescholden voor Eva Braun. Nou, dan moet je je enorm beheersen. Eén keer werd het levensbedreigend, toen het wiel van mijn auto was losgedraaid. Voor Geert is het vele malen erger. Het is te verschrikkelijk dat we daaraan zijn gaan wennen.

“De afwijzing die velen van ons meemaken is hard. Ook binnen hun eigen familie. Ik ben veel oude vrienden kwijt, maar kreeg ook nieuwe terug. Ze braken met me vanwege de politiek. De wereld is zo gepolariseerd geraakt. Of wij daar aan meewerken? Wij zijn consistent, hameren nog steeds op dezelfde dingen.”

Politiek is een roeping, die appelleert aan mijn gereformeerde hart

“Onze tijd komt nog. Het is vervelend om te zeggen, maar de Verelendung, zoals Marx het noemde, is nog niet groot genoeg. De tekens aan de wand zijn er al wel.

“Die zitten ‘m in kleine dingen. Zo schrik ik me rot van berichten dat minder mensen uit de middenklasse op vakantie kunnen. Die gigantische lastenverzwaring, en dan dat klimaatverhaal eroverheen. Internationaal zijn er hoopvolle tekenen, met de opkomst van AfD in Duitsland, de vasthoudendheid van de gele hesjes in Frankrijk, Salvini die in Italië als halfgod wordt vereerd.

“Ik hoop onze tijd nog mee te maken, met Geert. Dan gaan we zeker regeren. Politiek is een roeping, die appelleert aan mijn gereformeerde hart. Als de kiezer en God het wil, ga ik nog voor een volgende ronde.”

Lees ook: 

Kamerveteraan Bram van Ojik (GroenLinks): Het gaat om de grote lijn, niet om de details

Kamerleden zijn bevattelijk voor het verlangen om te scoren, zo ervaart Van Ojik. ‘Er ontstaat een focus op incidenten en kwantiteit. Veel vragen stellen, overal bovenop zitten.’

Kamerveteraan Madeleine van Toorenburg (CDA): Politiek kan je helemaal opvreten

‘Ik weiger uitnodigingen voor praatprogramma’s als ik denk dat daarvoor onvoldoende ruimte is. Ik houd er ook niet van dat een presentator mijn woorden samenvat. Ik zeg eerlijk dat ik niet kom omdat ik mijn verhaal niet kwijt kan.’

Kamerveteraan Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) haalt lol uit terugvechten

‘Na al die jaren weten journalisten nog steeds niet waarom ons verhaal aanslaat. De ene verslaggever zei dat we in steden hadden gewonnen, omdat daar een dierentuin is. De andere omdat in die plaatsen veel katten rondlopen. Heel typisch.’

Kamerveteraan Jasper van Dijk (SP): Voor de oppositie is het werk leuker geworden

De zenuwen zijn er nog steeds af en toe, bij belangrijke grote debatten, zoals over het kinderpardon en het pact van Marrakesh. ‘Onlangs nog was er een debat over mijn initiatiefnota voor de verhoging van het minimumloon. Dan komt de Tweede Kamer speciaal voor jouw plan bij elkaar. Dan moet je écht heel goed opletten.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden