Nieuws Europese Commissie

Von der Leyen lijkt het Europees Parlement achter zich te krijgen

Von der Leyen tijdens haar toespraak. Beeld EPA

Ursula von der Leyen lijkt comfortabel op weg naar het voorzitterschap van de Europese Commissie, gesteund door een waarschijnlijke meerderheid van het Europees Parlement. 

Dat zal dinsdagavond duidelijk worden, als dat parlement stemt over de voordracht van de christen-democratische Duitse defensieminister. Onder felle politieke schijnwerpers hield zij dinsdagmorgen een toespraak in Straatsburg over haar beleidsplannen. Uit de eerste reacties blijkt dat die goed is ontvangen, ook door twijfelende Europarlementariërs.

De 60-jarige Von der Leyen kwam begin deze maand verrassend bovendrijven tijdens een Europese marathontop van regeringsleiders. Vorige week ontstond twijfel over Von der Leyens kansen om de noodzakelijke parlementaire stemming te overleven. Ze werd in Brussel over haar plannen bevraagd door onder anderen de sociaal-democraten, de liberalen en de groenen, die zich na afloop allemaal kritisch uitlieten over haar optreden.

In Straatsburg leek dinsdagmorgen een andere Von der Leyen te staan. “Uitstekende toespraak”, oordeelde politiek filosoof Luuk van Middelaar op Twitter. “Concrete voorstellen, gezaghebbende stem, geloofwaardige passie.”

Concrete acties

Zelfs Bas Eickhout van GroenLinks deelde tijdens het debat dat op de toespraak volgde een complimentje uit aan Von der Leyen. “Vergeleken met vorige week is dit een reuzestap voorwaarts.” Niettemin onderstreepte Eickhout dat de kandidaat-voorzitter weliswaar mooie beloften doet, maar opnieuw nalaat om die om te zetten in concrete acties. De Groenen kondigden vorige week aan tegen haar voordracht te stemmen.

De uitspraken van de fractieleiders van de sociaal-democraten en de liberalen wezen er echter op dat ze tevreden zijn met de toezeggingen die ze van de Duitse hebben gekregen, al is zeker de sociaal-democratische familie diep verdeeld. De leden uit onder meer Spanje en Portugal steunen Von der Leyen, maar in ieder geval de Duitse SPD’ers en de zes PvdA’ers niet. Die laatsten zijn vooral teleurgesteld dat het systeem met de ‘spitskandidaten’ niet is gerespecteerd door de regeringsleiders, en meer in het bijzonder dat PvdA’er Frans Timmermans op het nippertje naast de topbaan greep.

Maar: “Wij willen geen institutionele crisis”, aldus de Spaanse sociaal-democratische groepsvoorzitter Iratxe García. Het wegstemmen van Von der Leyen zou een hoop trammelant geven in Brussel. De regeringsleiders, die voor een deel al met vakantie zullen zijn, moeten dan binnen een maand een nieuwe kandidaat presenteren.

Klimaat en belastingontwijking

In haar toespraak, en haar gelijktijdige gepubliceerde, 24 pagina’s tellende beleidsprogramma, komt Von der Leyen vooral de liberalen en de linkervleugel van het parlement tegemoet. Dat doet ze in de vorm van sterke ambities op het gebied van onder meer klimaatbeleid, handhaving van de rechtsstaat en strijd tegen belastingontwijking door multinationals.

Verder zegt de CDU-minister vastbesloten te zijn haar Europese Commissie voor minstens de helft uit vrouwen te laten bestaan. Als lidstaten met een teveel aan mannen komen aanzetten, ‘zal ik niet aarzelen hen te dwingen met andere namen te komen’. Die dwang zal aan onder meer Nederland voorbijgaan: dat is al nagenoeg zeker van een verlengd verblijf van Timmermans in Brussel.

Ook pleit ze voor het recht van initiatief voor het Europees Parlement - nu is de Europese Commissie de enige EU-institutie die wetsvoorstellen kan doen. Verder stelt Von der Leyen voor het systeem met de spitskandidaten, dat dit jaar in schoonheid stierf, te hervormen en ervoor te zorgen dat het bij de volgende verkiezingen in 2024 wél werkt. De Europese Investeringsbank (EIB), een van de grootste investeerders in de wereld, wordt wat haar betreft deels omgevormd in een Europese klimaatbank.

Probleem met een deel van deze beleidsvoornemens (evenveel vrouwen als mannen, initiatiefrecht parlement, spitskandidaten, EIB) is dat de commissievoorzitter er (grotendeels) niet over gaat. In de meeste gevallen ligt de beslissingsmacht bij de lidstaten.

Conferentie

Haalbaarder is de brede conferentie over de toekomst de EU die Von der Leyen heeft voorgesteld. Die moet twee jaar moet gaan duren, met een grote betrokkenheid van EU-burgers. Vooral de liberalen hebben hiervoor gepleit (ze zien hun voormalige leidsman Guy Verhofstadt graag als voorzitter van die conferentie).

Daar staat tegenover dat Von der Leyen nu minder steun lijkt te krijgen van onder meer de EU-kritische groepering ECH (waarin onder meer Forum voor Democratie zit). Ook de populistische Italiaanse regeringspartij Lega, die eerst op haar hand leek te zijn, zou nu van plan zijn tegen te stemmen. Dat is allemaal lastig te controleren, want de stemming is geheim.

Von der Leyen heeft 374 stemmen nodig om Jean-Claude Juncker op 1 november te kunnen opvolgen. De uitslag is tegen 20.00 uur bekend.

Ook Timmermans positief

Frans Timmermans, die als alles volgens plan verloopt eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie blijft, heeft positief gereageerd op de toespraak van zijn beoogde nieuwe baas Ursula von der Leyen. In zijn eerste tweet sinds 25 juni schrijft Timmermans: “Aanpakken van de klimaatcrisis; minimumloon voor alle Europese werknemers; eerlijke belastingheffing; het verdedigen van onze waarden en de handhaving van de rechtsstaat: dat zijn de dingen die ik de kiezers beloofde in de verkiezingscampagne. Goed om te zien dat ze deel uitmaken van het programma van @vonderleyen.”  

Lees ook:

Durft het Europees Parlement Von der Leyen weg te stemmen?

Het Europees Parlement stemt dinsdagavond over de voordracht van de Duitse defensieminister voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Kan de EU daarna met vakantie of wordt het crisis?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden