AnalyseKabinetsformatie

Vertrouwen in formatie naar nul na nieuwe onthulling toeslagenschandaal

Wopke Hoekstra (CDA) na afloop van een tweede gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink. Beeld Bart Maat, ANP
Wopke Hoekstra (CDA) na afloop van een tweede gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink.Beeld Bart Maat, ANP

Het kabinet hield bewust informatie over het toeslagenschandaal achter voor het parlement. Die onthulling schaadt opnieuw het vertrouwen in premier Mark Rutte. Een vierde kabinet onder zijn leiding lijkt verder weg dan ooit.

Terwijl de informateur op het Binnenhof woensdag in gesprekken met partijleiders praat over herstel van vertrouwen in de politiek, krijgt dat toch al zwaar gebutste vertrouwen opnieuw een zware dreun. RTL onthult dat het kabinet onder leiding van Rutte doelbewust informatie achterhield voor de Tweede Kamer, tijdens het toeslagenschandaal.

De vertrouwenskwestie rond Rutte die informateur Herman Tjeenk Willink tot onvrede van sommige partijen zo handig parkeerde, is daarmee met gierende banden uit de garage gekomen. Op zichzelf leek het een verstandig besluit van Tjeenk Willink om de kabinetsformatie te redden, aangedragen door onder meer D66. Eerst zouden partijen inhoudelijk praten over de grote problemen in dit land die niet kunnen wachten, zoals het herstelplan voor de coronacrisis. Tjeenk Willink ziet het liefst een regeerakkoord op hoofdlijnen. Dan pas komen de ‘poppetjes’ in een volgend kabinet aan de orde. Lees: de kwestie van het geschonden vertrouwen in VVD-leider en demissionair premier Mark Rutte. Maar de nieuwe onthullingen van RTL zetten het proces van kabinetsvorming nu op scherp.

De Tweede Kamer eist zo snel mogelijk – alweer – een debat met Rutte en betrokken ministers. Dat komt er zodra het kabinet een weerwoord heeft gestuurd. De PVV wil nieuwe verkiezingen. Wopke Hoekstra, die als CDA-leider woensdag op de koffie is bij de informateur, geeft toe dat het vertrouwen ‘niet echt is gestegen’. Hij gaat niet in op zijn eigen rol als minister in Rutte III, als verantwoordelijke voor de Belastingdienst. Ook D66-leider en demissionair minister Sigrid Kaag houdt zich op de vlakte.

Orkestreren van de informatie richting Kamer

RTL Nieuws sprak met bronnen die de geheime notulen van de ministerraad hebben ingezien. Het kabinet zou in 2019 bewust hebben besloten om de Kamer niet alle informatie te geven, waar Kamerleden als Pieter Omtzigt voortdurend op aandringen. Het gaat daarbij vooral om vragen hoeveel ouders gedupeerd zijn door het onrechtmatig stopzetten en terugvorderen van hun kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst. En welke hoge ambtenaren en bewindspersonen daarbij betrokken zijn. De oppositie wil nu ook die notulen zien.

Het pijnlijke is dat zo wederom blijkt hoeveel tijd en energie de ministerraad besteedde aan het orkestreren van de informatie richting Kamer. Aan het klagen over de zoektocht naar ‘schuldigen’ door de Kamer (Omtzigt) en het managen van de politieke risico’s in plaats van herstel van onrecht. De verantwoordelijke ministers vrezen tegen de zomer van 2019 dat de groep gecompenseerden te groot zal worden en dat willen ze niet. In die periode komt het toeslagenschandaal in een stroomversnelling door onthullingen van Trouw en RTL. Op 15 november 2019 spreekt de ministerraad af geen volledig feitenrelaas (wie wist wat wanneer) te geven aan de Kamer. Een enkele minister vraagt zich volgens RTL af ‘of dit zo wel kan’. De Kamer heeft immers een grondwettelijk recht op informatie.

Hoekstra probeert Omtzigt te ‘sensibiliseren’

Ook tijdens de verhoren van de parlementaire ondervragingscommissie in november vorig jaar komt naar voren dat de informatievoorziening vanuit betrokken ministeries ‘ronduit slecht’ is. Deze commissie mag ook de staatsgeheime notulen van de ministerraad inzien. Voorzitter Chris van Dam (CDA) stelt onderkoeld vast dat ‘transparantie niet vooropstond’ en dat er gestuurd werd op politiek gewenste uitkomsten. Ook dan al blijkt dat er meermaals ‘niet op vriendelijke toon’ over Omtzigt is gesproken. Volgens RTL zegt Hoekstra in de ministerraad dat er vergeefs is geprobeerd ‘de heer Omtzigt te sensibiliseren’ (tot rede te brengen).

Op 18 januari dit jaar zegt staatssecretaris Van Huffelen van financiën nog steeds ‘geen goede verklaring’ te hebben voor de rammelende tijdlijn. Na de val van het kabinet over de toeslagenaffaire diezelfde maand ontkent premier Rutte tijdens een debat dat de Kamer ‘doelbewust’ om ‘politieke redenen’ onvolledig en onjuist was geïnformeerd. De val is aanleiding voor Rutte om beterschap te beloven en meer openheid. Daar merkt de Kamer vooral na de kwestie ‘Omtzigt functie elders’ weinig van.

Rutte zelf is woensdagavond de hekkensluiter bij Tjeenk Willink, wiens opdracht inmiddels loodzwaar is geworden. Na afloop zegt Rutte in een korte reactie dat er in de ministerraad ‘niets onoorbaars is gebeurd’.

Lees ook:

Honderden toeslagenouders onterecht tegemoetkoming geweigerd

De tegemoetkoming moest het leed bij toeslagenouders iets wegnemen. Maar door een fout ervaren ze juist nog meer onzekerheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden