Plein 2Verkiezingen

Verkiezingen verplaatsen kan best, maar naar de zondag? Dat is een brug te ver

Hans Goslinga, politiek columnist van deze krant, publiceerde in 2007 het lezenswaardige boekje ‘De journalist en de macht van het beeld’. Het bevat de volgende anekdote: een hoofdredacteur van een lokale krant in Canada staat met een jonge verslaggever aan de rand van de zee. Hij vraagt: ‘Wat zie je daar? Wat zou je kop zijn?’ Verslaggever: ‘Donkere wolk boven horizon.’ Hoofdredacteur schudt zijn hoofd en dicteert: ‘Opkomende storm bedreigt dorp.’ Verslaggever: ‘En als er geen storm komt?’ Hoofdredacteur: ‘Dorp ontsnapt aan dodelijke storm.’

Niets gebeurd, twee keer nieuws. Het boekje is dertien jaar oud, maar heeft aan relevantie niets verloren. Ophef creëren is op en rond het Binnenhof nog altijd aan de orde van de dag. Het meest recente dieptepunt dateert van vorige week, toen minister Kajsa Ollongren van binnenlandse zaken de Kamer informeerde over mogelijke noodscenario's voor de komende verkiezingen. Het coronavirus kan gevolgen hebben voor stemprocedures, voor de inrichting van stemlokalen, voor het (massaal) tellen van de stembiljetten. Ollongren schrijft ook: “Er is op dit moment naar mijn mening geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat het organiseren van de komende verkiezingen niet mogelijk zal zijn.”

Die nuance was aan sommige politici niet besteed. Thierry Baudet (FvD) fulmineerde: “Het is een grof schandaal dat de regering überhaupt overweegt om de verkiezingen te annuleren en tot nader order uit te stellen.” Attje Kuiken (PvdA): “Wat een kolder! Mensen moeten hun stem kunnen laten horen, juist in een crisis. Minister Ollongren moet de Kamer direct opheldering geven.” Het is een wonder dat ministers er nog aan toekomen dit land te besturen, zo vaak moeten ze opheldering geven aan opgewonden Kamerleden.

Alleen in de oorlog gingen de verkiezingen niet door

De geschiedenis leert dat Tweede Kamerverkiezingen in Nederland altijd doorgaan. Uitzondering vormen, vanzelfsprekend, de oorlogsjaren 40-45, toen de Duitsers geen behoefte hadden aan enige vorm van democratie. In 2002 hing uitstel van de landelijke verkiezingen even in de lucht nadat op 6 mei dat jaar Pim Fortuyn was vermoord. Maar de politici van LPF verklaarden direct dat uitstel wat hen betreft niet aan de orde was. Mat Herben, destijds LPF-woordvoerder: “De verkiezingen moeten doorgaan, anders beloon je de moordenaar”.

Op 23 mei 1977, twee dagen voor de Kamerverkiezingen, kaapte een groep gewapende Zuid-Molukkers de trein van Assen naar Groningen, nabij het dorp De Punt. Tegelijkertijd drongen vier Molukse jongeren een school in Bovensmilde binnen en gijzelden daar meer dan honderd kinderen. Het kabinet-Den Uyl worstelde: moet de stembusgang nog wel doorgaan? De ministerraad kwam met spoed bijeen. Daar zei minister van buitenlandse zaken Max van der Stoel dat uitstel ‘capitulatie voor terreur’ zou betekenen. Premier Den Uyl was net zo resoluut; opschorten zou een knieval zijn naar de kapers. “Enkele tientallen mensen mogen ons niet afbrengen van de weg van onze eigen parlementaire democratische orde waarin de verkiezingen thuishoren.”

Niet in beton gegoten

Toch zijn verkiezingsdata niet in beton gegoten. Het kan, bij hoge uitzondering, gebeuren dat een stembusgang wordt verplaatst. Het gebeurde in 2006, toen Nederland nieuwe gemeenteraden mocht samenstellen. De verkiezingen zouden plaatsvinden op woensdag 8 maart, toevallig de Biddag voor het Gewas. De SGP vroeg om een andere datum en kréég een andere datum: het werd dinsdag 7 maart. 

Ook in 1990 werd de stembusgang een dag vervroegd. De verkiezingen voor de Kamer vonden plaats op dinsdag 22 mei, en niet op de 23ste. Die donderdag was het Hemelvaartsdag en dat vond het kabinet-Lubbers III geen goede dag om de stemmen te tellen.

Een dagje verplaatsen kan, maar een verhuizing van verkiezingen naar de zondag is in Nederland een brug te ver.  De kwestie speelt op gezette tijden op, maar wordt dan direct weer de kop ingedrukt. Staatssecretaris De Graaff-Nauta (binnenlandse zaken) wees er in 1989 op dat stemmen op zondag zou botsen met de zondagsheiliging: “Dat bezwaar is voor velen nog onverminderd van kracht.” Die opvatting houdt tot op heden moeiteloos stand.

Nieuwe partijen bij de komende Kamerverkiezingen

P.V.D.M. en alle overige aardbewoners

Partij voor de Bomen

Platform voor Plaatselijke Belangen

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw. Eerdere afleveringen van onze parlementaire rubriek zijn hier te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden