Toeslagenaffaire

Verhoren parlementaire enquête fraudebeleid pas in februari 2023

Demonstratie slachtoffers toeslagenaffaire op de Dam in Amsterdam. Foto: Joris van Gennip Beeld Joris van Gennip
Demonstratie slachtoffers toeslagenaffaire op de Dam in Amsterdam. Foto: Joris van GennipBeeld Joris van Gennip

De openbare verhoren van de parlementaire enquête fraudebeleid en dienstverlening zullen in februari 2023 starten. Het eindrapport van de onderzoekscommissie wordt in het najaar verwacht.

Esther Lammers

De parlementaire commissie fraudebeleid kan volgende week donderdag echt aan de slag, nadat de Tweede Kamer de onderzoeksopzet heeft goedgekeurd. Het is nog een jaar wachten op de verhoren, omdat eerst 30 jaar fraudebeleid zal worden onderzocht. Er moeten veel data verzameld worden en er moet historisch onderzoek worden gedaan.

De kernvraag voor het onderzoek is hoe verklaard kan worden dat de fraudebestrijding van de overheid heeft geleid tot een tekortschietende dienstverlening aan en rechtsbescherming van burgers. Gekeken wordt naar de rol van opeenvolgende kabinetten, parlementen, uitvoeringsorganisaties en welke lessen kunnen worden getrokken. De commissie bouwt voort op de onderzoeken naar de kinderopvangtoeslag en de uitvoeringsorganisaties. Die constateerden vorig jaar dat het parlement bijvoorbeeld te weinig had gedaan met signalen dat het mis ging. In de toeslagenaffaire zijn tienduizenden ouders hierdoor ten onrechte van fraude beschuldigd. Het leidde tot de val van het kabinet-Rutte III.

Lessen

Waarom de Kamer niet ingreep, gaat de commissie onderzoeken, zo goed als zeker onder voorzitterschap van D66-Kamerlid Salima Belhaj. Ook de Belastingdienst, het UWV en het inlichtingenbureau van gemeenten worden onder de loep genomen. Uiteindelijk wil de Tweede Kamer lessen trekken uit het fraudebeleid, en bijdragen aan ‘herstel van vertrouwen in een rechtvaardige behandeling door de overheid’.

Het fraudebeleid bestaat officieel sinds 1992, toen het kabinet-Lubbers III een ministeriële fraudecommissie instelde. Het onderzoek beslaat de periode tot februari 2021, toen het parlementair onderzoek naar de uitkeringsinstellingen (TCU) werd gepresenteerd.

De commissie gaat de ontwikkeling schetsen van de maatschappelijke discussie over fraude, en analyseren tot welk beleid dat heeft geleid. Bij de Belastingdienst en het UWV wordt gekeken wie het fraudebeleid heeft vormgegeven, welke keuzes en financiële overwegingen daarin meespeelden en of er wel oog is geweest voor rechtsbescherming.

Een belangrijk aspect is ook hoe de beruchte risicoprofielen voor het fraudeonderzoek zijn opgesteld. Wie heeft er bijvoorbeeld voor gekozen om de ‘dubbele nationaliteit’ of een ‘laag inkomen’ als ‘frauderisico’ in deze profielen op te nemen? En wie hield het zicht op eventuele ongewenste effecten, zoals discriminatie?

Ook de informatie-uitwisseling tussen kabinet, Tweede Kamer en uitvoeringsorganisaties wordt onderzocht. Waarom werd de Tweede Kamer bijvoorbeeld bewust informatie onthouden? Wie besloot daartoe, en waarom?

Lees ook:

De onderzoekscommissie toeslagenaffaire constateerde in december 2020

dat de ouders 'ongekend onrecht’ is aangedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden