Formatie

Vergeet de arbeidsmarkt niet in het regeerakkoord, waarschuwt Hans Borstlap

Werk aan het tramspoor in Rotterdam.  Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht
Werk aan het tramspoor in Rotterdam.Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

In zijn regeerakkoord doet Rutte IV de arbeidsmarktparagraaf routinematig af, zegt Hans Borstlap die als lid van de Raad van State jarenlang een belangrijk adviseur was op het gebied van het financieel en sociaaleconomisch beleid. Maar een gebrek aan urgentie op dat vlak kan ten koste gaan van de andere ambities.

Esther Lammers en Jeannine Julen

Met forse investeringen en tomeloze ambities wil het nieuwe kabinet Rutte IV uitdagingen als de klimaatbelasting, de stikstofproblematiek en het woningtekort te lijf gaan. Maar van die grootse plannen komt niks terecht als ook de arbeidsmarkt niet grootschalig wordt hervormd, waarschuwt voormalig lid van de Raad van State, Hans Borstlap.

“Ik mis urgentie op dit onderwerp”, zegt Borstlap. De economie staat voor een ‘enorm ingrijpende’ transformatie. Oude banen zullen verdwijnen en nieuwe ontstaan. “En daar komen nu ook de ambities van de nieuwe coalitie bovenop. Voor al deze plannen heb je meer mensen nodig; meer handen aan de bedden in de zorg, meer mensen voor de klas, in de bouw, de ict, en wie gaan al die zonnepanelen plaatsen? Er moeten meer mensen werken. En degenen die werken, moeten flexibeler en wendbaarder zijn. Je kunt niet meer denken dat je met een diploma veertig jaar in dezelfde baan blijft zitten.”

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en Hans Borstlap tijdens de presentatie van de commissie Borstlap in 2020.  Beeld ANP
Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en Hans Borstlap tijdens de presentatie van de commissie Borstlap in 2020.Beeld ANP

Nalaten op zoek te gaan naar een baan

Nederland telt zo’n 370.000 openstaande vacatures, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Tegenover elke 100 werklozen staan 126 nog te vervullen vacatures. Nooit eerder was de spanning op de arbeidsmarkt zo groot, ziet Borstlap. Hij noemt het dan ook ‘onbestaanbaar’ dat 250.000 Nederlanders zonder werk zitten en nog eens 750.000 mensen te weinig uren werken of het zelfs nalaten op zoek te gaan naar een baan.

Het nieuwe kabinet komt handen tekort om de vele ambities te verwezenlijken, maar Borstlap leest onvoldoende in het regeerakkoord terug hoe werklozen aan werk worden geholpen. “Ik vind dat we in dit land heel slordig met mensen omgaan”, constateert hij. “We denken dat als je mensen een uitkering geeft, ze zich maar koest moeten houden thuis op de bank. Maar werkloosheid is eigenlijk onaanvaardbaar. Het is slecht voor de mensen en slecht voor de economie. Het geld is er, en commitment ook. Dit is hét moment om deze groep weer aan het werk te krijgen.”

Borstlap, voormalig lid van de Raad van State en oud-topambtenaar, nam op verzoek van scheidend minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) de obstakels van de Nederlandse arbeidsmarkt al onder de loep. Bijna twee jaar geleden pleitte hij met zijn commissie voor ingrijpende hervormingen.

Scholing is essentieel voor de wendbaarheid

Kern van dit advies is dat vast en flexibel werk meer op elkaar moeten gaan lijken. Alle werkenden, in vaste dienst of niet, moeten dezelfde arbeidsrechten, sociale verzekeringen, dezelfde belasting en rechten op (bij-)scholing krijgen. Zzp’ers krijgen in dit plan een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en het inhuren van flexkrachten is niet langer spotgoedkoop. Werklozen worden via de ‘loopbaanwinkel’ naar nieuw werk begeleid. En iedere Nederlander krijgt een vast studiebedrag, het zogeheten individuele leerrecht, om zich een leven lang te kunnen (bij-)scholen. Want, zegt Borstlap, scholing is essentieel voor de wendbaarheid van werkenden en economische groei.

Zelfs werkgevers en vakbonden omarmden zijn advies in de Sociaal Economische Raad (Ser). De bal lag voor het doel van de coalitiepartijen. Maar VVD, CDA, D66 en ChristenUnie schieten hem met dit akkoord nog niet in. Slechts ‘heel summier’ wordt de arbeidsmarkt aangestipt, constateert Borstlap. Voor hervormingen op de arbeidsmarkt trekken ze een schamele 500 miljoen euro uit, terwijl bezuinigingen van de afgelopen jaren voor, wat hij noemt, ‘achterstallig onderhoud’ zorgden.

Toch vindt Borstlap het ‘bemoedigend’ dat Rutte IV de adviezen van zijn commissie en de Ser een ‘leidraad’ noemt voor toekomstige arbeidsmarkthervormingen. “Alleen ben ik er niet zeker van of dit kabinet zich realiseert dat wij een enorme wissel bepleiten in het arbeidsmarktbeleid. Ons advies gaat over arbeidsrechten, sociale zekerheid, belastingen en onderwijs, in samenhang met elkaar. Je kunt er niet even een paar leuke dingetjes uitpikken, en de rest vergeten. De arbeidsmarkt wordt in het coalitieakkoord routinematig en plichtmatig afgedaan. Je leest het enthousiasme, en het élan voor de andere hervormingen. En terecht. Maar je kunt die niet realiseren, als je niet ook de arbeidsmarkt hervormt.”

Lees ook:

‘Werklozen hebben afstand tot de arbeidsmarkt? Nee hoor, de arbeidsmarkt heeft afstand tot hen’

Alle seinen staan op groen, zegt voormalig topambtenaar Hans Borstlap over de hervorming van de arbeidsmarkt. Het enige wat nog nodig is, is urgentie bij het nieuwe kabinet Rutte IV.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden