null Beeld -
Beeld -

Plein 2

Vechten vanaf een onverkiesbare plek, ook Baudet kan er z’n voordeel mee doen

Met de verkiezingen voor de Tweede Kamer in zicht maakt de keiharde logica van de kieslijsten haar eerste slachtoffers. Want er kan er maar één op nummer 1 van de kandidatenlijst staan – al had een partij als het CDA zelfs daar moeite mee. Daaronder is het dringen geblazen, met een schuin oog op de peilingen. Zij die van hun partij geen verkiesbare plek krijgen, reageren als dieren in het oog van de jager: vechten, vluchten of verstijven.

De vlucht van huidige Kamerleden die van hun partij geen verkiesbare plek krijgen, is al begonnen. De partij geeft ze vaak even hoffelijk de tijd, om via Twitter of het ANP een ‘nieuwe uitdaging’ aan te kondigen, ‘meer tijd voor het thuisfront’ of een leuk burgemeesterschap ergens in de provincie. Anderen wachten stilletjes af of regeringsdeelname hen alsnog aan een zetel zal helpen.

Voorkeurstemmen

Het interessantst zijn zonder meer de kandidaten die overgaan tot actie. Zij zullen de partij weleens een poepie laten ruiken en op eigen kracht een Kamerzetel halen. Zo ook CDA’er Chris van Dam, die deze weken gekwelde ambtenaren en ministers grilt als voorzitter van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. ‘Ik ben nog niet klaar… #teamcda’, twitterde hij eind oktober, toen de partij hem op een twijfelachtige plek 24 had gezet . Op eigen verzoek kwam hij nog lager te staan op plek 49. Een eventuele comeback zal straks des te indrukwekkender zijn. Op campagne komt hij dan misschien Martijn van Helvert tegen, die zich niet bij zijn plek 25 neerlegt. Misschien dat beiden nog wat tips krijgen van Pieter Omtzigt, nu de running mate op plek 2, die er ervaring mee heeft. In 2012 had het CDA hem zelfs helemaal geen plek op de lijst toebedeeld, in 2017 was Omtzigt goed voor ruim 97.000 voorkeurstemmen.

Thierry Baudet in de Tweede Kamer. Beeld Hollandse Hoogte/ANP
Thierry Baudet in de Tweede Kamer.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Bij de vorige verkiezingen in 2017 waren ongeveer 17.000 voorkeurstemmen genoeg om op eigen kracht in de Tweede Kamer te komen. Een huzarenstukje dat oud-minister Lilianne Ploumen (PvdA), Lisa Westerveld (GroenLinks), Maurits von Martels (CDA) en Isabelle Diks (GroenLinks) volbrachten. Diks verliet overigens alweer de Kamer voor een wethouderschap in Groningen. Misschien rook ze dat er in 2021 opnieuw een te lage plek in de lucht hing, vanwege ophef over haar wachtgelden. Soms hebben kiezers bijzondere redenen om iemand naar boven te stemmen. Dat overkwam Tineke Huizinga, zij werd in 2002 met voorkeurstemmen het eerste vrouwelijke Kamerlid van de ChristenUnie

Kiesdeler

Voor een ‘eigen zetel’ is het sinds 1998 voldoende om een kwart van de kiesdeler te halen, daarvoor was het 50 procent. De kiesdeler is het aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door de 150 beschikbare Kamerzetels. Toch wist Theo Joekes, het eigenzinnige VVD-lid en schrijver van thrillers als ‘Moord in de Ridderzaal’, in 1986 zelf een zetel te houden. Dat was nog niet makkelijk, aldus Bert van den Braak van het Parlementair Documentatiecentrum, want vóór 1998 waren de kieslijsten van partijen in diverse kieskringen niet gelijk, dan stond bijvoorbeeld een Drent op één in Drenthe, en een Fries in Friesland. Dat maakte het lastiger om vanuit een plek onderaan een lijst stemmen te trekken.

Wat tegenwoordig helpt is een flinke regionale fanbase, bijvoorbeeld boeren die bereid zijn verkiezingsborden in hun weiland langs de snelweg te plaatsen of je elders flink in beeld spelen. Zo zag oud-minister Hilbrand Nawijn in 2002 af van het lijsttrekkerschap van de LPF, maar belandde hij als lijstduwer vervolgens toch in de Tweede Kamer. Een scenario waar ook Thierry Baudet nu misschien nog van droomt.

Op eigen kracht:

1.Theo Joekes (VVD)  in 1986, 250.000 stemmen
2.Fatma Koser Kaya (D66) in 2006, 34.564 stemmen
3.Camiel Eurlings (CDA)  in 1998, 24.000 stemmen

Lees ook:

De onorthodoxe Baudet dacht serieus dat hij het Torentje kon veroveren

Hij wilde meeregeren in het volgende kabinet, maar het aanhoudende geflirt met extreemrechts, antisemitisme én de activisten van Viruswaanzin doen Thierry Baudet nu de das om. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden